Современное состояние малого бизнеса и частного предпринимательства

Аннотация

The article highlights the importance of ensuring economic growth on the basis of entrepreneurial activity in the spheres of small business of private entrepreneurship, home work and family business, organization of new work programs, solving employment problems, increasing incomes and welfare of the population. The article gives an analysis of the share of entrepreneurship in the regions of the republic in the gross domestic product and the gross regional product, analysis of the main macroeconomic indicators of small business development, as well as the conclusions made on the basis of research results in this field. Калит сўзлар: тадбиркорлик, кичик бизнес, хусусий тадбиркорлик, касаначилик ва оилавий бизнес. Кириш Ўзбекистон Республикаси иқтисодиётини турли мулк шаклларига асосланган ҳолда, бозор иқтисодиёти талаблари асосида ривожлантириш ҳозирги даврнинг энг долзарб масалаларидан бири бўлиб ҳисобланади. Эркин рақобат асосида миллий иқтисодиётни ривожлантиришда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг роли тўхтовсиз ортиб бормоқда. № 2, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегиясини амалга ошириш шароитида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик миллий иқтисодиётни яратиш, жамиятнинг ижтимоий барқарорлигини асоси ҳисобланувчи ўрта мулкдорлар синфини шакллантириш, рақобат муҳитини вужудга келтириш ва барқарор иқтисодий ўсишга эришишда муҳим омил бўлиб ҳисобланади. Республикамизда иқтисодий ўсишни таъминлаш, янги иш ўринларини ташкил этиш, бандлик муаммосини ҳал этиш, аҳолининг даромадлари ва фаровонлигини оширишда тобора муҳим ўрин тутаётган кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни жадал ривожлантириш, уларни рағбатлантириш ва қўллаб-қувватлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2016 йил 5 октябрдаги “Тадбиркорлик фаолиятининг жадал ривожланишини таъминлашга, хусусий мулкни ҳар томонлама ҳимоя қилишга ва ишбилармонлик муҳитини сифат жиҳатидан яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги фармони қабул қилинган, энг аввало, хусусий мулкни ҳуқуқий ҳимоя қилишни янада кучайтиришга, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик учун қулай шарт- шароитлар яратишга ва ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга, ЯИМда ушбу соҳанинг улушини ошириб боришга, бандлик муаммосини ҳал қилишга асос бўлмоқда[1]. “Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни изчил ривожланиб боришини таъминлаш орқали биз мамлакатимизда жамиятимизнинг ижтимоий-сиёсий таянчи ва пойдевори бўлган ўрта синфнинг шаклланишига ва унинг тобора мустаҳкам бўлиб боришига эришмоқдамиз... Шу боис кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик бугунги кунда жамиятимиздаги ижтимоий ва сиёсий барқарорликнинг кафолати ва таянчига, юртимизнинг тараққиёт йўлидан фаол ҳаракатлантирадиган кучга айланиб бормоқда...кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг кўзга яққол ташланиб турган афзалликлари ва катта имкониятлари ҳақида яна кўп гапириш мумкин. Лекин бугунги кунда Ўзбекистонда бу соҳада ҳали ишга солинмаган жуда катта салоҳият ва имкониятлар мавжуд эканини, дунёдаги тараққий топган давлатларда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик ялпи ички маҳсулот ҳажмида етакчи ва ҳал қилувчи ўринни эгаллаётганини инобатга оладиган бўлсак, бу йўналишда қиладиган ишларимиз нақадар кўплиги аён бўлади” [2]. Мамлакатимизда тадбиркорлик жадал ривожланиб бораётган бўлсада, мазкур соҳани янада ривожлантириш йўлларини аниқлаш ва устувор йўналишларини белгилаш бўйича амалий тавсияларни ишлаб чиқиш долзарб вазифа бўлиб қолмоқда. Мамлакатимиз учун бозор иқтисодиёти субъектларининг тадбиркорлик фаолияти масалалари янгилик эмас. Республикамиз учун янгилик иқтисодиётни бозор қонунлари талаблар асосида шакллантириб, ишлаб чиқаришни эркин рақобат муҳитида олиб боришдир. Тадбиркорлик иқтисодиёт субъектларининг мавжуд иқтисодий, табиий, меҳнат ва интеллектуал салоҳиятларини оқилона сарфлаб, самаралироқ натижаларга эришиши билан тавсифланади. Шунингдек, у бозор № 2, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил муносабатлари ривожланиши охир-оқибатида иқтисодиётни ҳаракатлантирувчи кучга айланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Тадбиркорлик тарихий ижтимоий-иқтисодий категория бўлиб, у тадбиркорлик ва тадбиркорлик фаолияти тўғрисидаги турлича қарашлар мавжудлиги билан тавсифланади.Тадбиркорликни ривожлантириш бевосита фаолиятнинг иқтисодий моҳиятини назарий жиҳатдан билиш ва ўрганишга боғлиқдир. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, “Тадбиркорлик” тушунчаси XVIII асрда шаклланган бўлсада, унинг эволюцияси бизнинг замонда ҳам давом этмоқда. Тадбиркорлик фаолиятининг ижтимоий-иқтисодий моҳияти ва ривожлантириш масалалари А.Смит, А.Тюрго, П.Самуэльсон, Р.Хизрич, И.Шумпетер асарларида атрофлича ўрганилган. МДҲ мамлакатлари олимлари А.И.Архипов, Е.Ф.Борисов, А.В.Бусыгин, Ю.М.Осипова, М.А.Сажина ва бошқалар томонидан тадбиркорликни ривожлан