Значение социальной защиты в условиях модернизации экономики

Аннотация

The articie analyzes the problems of social protection of the population, studied the conditions created opportunities for the population in need of social assistance. The researcher offered ideas about raising demands for women manpower in the countryside. Калит сўзлар: Ижтимоий сиёсат, ижтимоий ҳимоя, пенсия таъминоти, ижтимоий ислоҳотлар, аёллар тадбиркорлиги, ишчи ўрни, турмуш даражаси, бандлик, миллий иқтисодиёт. Кириш Маълумки, Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси қабул қилинганлигининг 24 йиллигига бағишланган тантанали маросимда мамлакатимизда 2017 йил - “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили” деб эълон қилинди. Мазкур йилнинг асосий мақсад ва вазифаларидан келиб чиққан ҳолда, давлат органларининг фуқаролар билан ўзаро муносабатлари юзасидан ёндашувни тубдан қайта кўриб чиқиш зарур. Бу борада аҳоли билан доимий мулоқот қилиш, уларни қийнаётган муаммоларни ҳал этишнинг янги механизмлари ва самарали усулларини жорий этишимиз зарур [1]. Шу ўринда қишлоқ аёллари ишсизлигини камайтиришнинг ижтимоий- иқтисодий механизмлари самарадорлигини оширишнинг истиқболли йўналишларини асослашда уларнинг иш билан бандлиги ва ишсизликдан ҳимоя қилиш муаммоларини тадқиқ этиш мақсадга мувофиқ. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Иқтисодчи олим профессор Қ.Х.Абдураҳмонов томонидан ишсизликни ижтимоий муҳофаза қилиш - иш ҳақини ҳисобга олган ҳолда меҳнат ва суғурта стажига асосланган ишсизлик бўйича суғурталаш, эҳтиёжни текширилгандан сўнг тақдим этиладиган турмуш даражасини қўллаб-қувватлаш учун ижтимоий таъминот орқали амалга оширилиши деб таъриф берилади [3 -Б.64]. № 2, 2017 www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил Ишсиз аёлларни ижтимоий ҳимоясини кучайтириш борасидаги йўналишларни такомиллаштириш учун уларнинг ижтимоий ҳимоясида масъулиятни давлат зиммасидан фуқаролик жамияти зиммасига юклаш, шахсий даромадларни кўпайтиришга рағбатлантириш, ўз-ўзини банд қилишнинг инновацион шаклларини кенгайтириш зарур. Ишсизларни, шу жумладан, қишлоқдаги ишсиз аёлларни ижтимоий ҳимоя қилишнинг мақбул иқтисодий механизмини шакллантириш масаласига кейинги йилларда хорижий давлатлар иқтисодчиларининг ҳам эътибори сезиларли даражада ортган. Бунинг асосий сабабларидан бири ишсизлик турларининг кўпайиб бориши ва аҳолининг ушбу гуруҳини моддий қўллаб- қувватлашга сарфланадиган маблағлар чекланганлигидир. Хорижий давлатлар иқтисодчи олимларининг фикрича ишсизларни ижтимоий ҳимоя қилиш механизмини шакллантиришда моддий ёрдамлар қуйидаги асосий мезонларга асосланган бўлиши керак: иқтисодий ва молиявий равонлиги, яъни бадалларнинг миқдори ҳам корхоналарга, ҳам фуқароларга оғир юк бўлмаслиги, адолатли, яъни нафақа миқдори ва тўланган бадаллар ўртасида ўзаро мувофиқлик бўлиши, ижтимоий самарадорлик, яъни мазкур тизим ишсизларга камбағалликдан сақланишига ёрдам бериши керак [4-Б.74]. Ҳозирги даврда ижтимоий-иқтисодий ривожланиш, иш билан бандлик ва меҳнат бозорини тартибга солиш, ижтимоий муҳофазалашнинг бутун бир тизими мавжудки, бу тизим жаҳон тажрибасига кўра, давлат ижтимоий ёрдами, ижтимоий таъминоти, мажбурий ижтимоий суғурта, ихтиёрий (касбий) ижтимоий суғурта ва фуқароларнинг шахсий (хусусий) суғуртасини ташкил қилади. Аҳолини ижтимоий ҳимоялашни ташкил этиш ва бошқариш мамлакатимиз аҳолисининг кам таъминланган табақаларини аниқлашда давлат, ҳокимият органлари, корхоналар, ижтимоий таъминот ва хайрия муассасаларининг асосий вазифаси сифатида белгиланган. Мамлакатимиз Халқаро Меҳнат ташкилотининг “Оналикни муҳофаза қилиш тўғрисида”, “Меҳнат ва иш соҳасида дискриминация тўғрисида” ги Конвенцияларга қўшилиб, хотин-қизларнинг ҳуқуқларини камситмаслик сиёсатини юргизиш, шу мақсадда уларнинг жамиятдаги мавқеини ошириш, ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, ташаббусларини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, иш билан таъминлаш, айнан ишсиз аёлларни ижтимоий ҳимоялаш борасида тегишли қонун-ҳужжатларни қабул қилиш мажбуриятларини олган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 37- моддасида “Ҳар бир шахс меҳнат қилиш, эркин касб танлаш, адолатли меҳнат шароитларда ишлаш ва қонунда кўрсатилган тартибда ишсизликдан ҳимояланиш ҳуқуқига эгадир” деб белгилаб қўйилган. [5–Б.15]. Мазкур қонуннинг 39-моддасида ифодаланганидек, “Ҳар ким қариганда, меҳнат лаёқатини йўқотганда, шунингдек боқувчисидан маҳрум бўлганда ва қонунда назарда тутилган бошқа ҳолларда ижтимоий таъминот олиш ҳуқуқига эга”. Пенсиялар, нафақалар, ижтимоий ёрдамни бошқа турларининг миқдори расман белгилаб қўйилган тирикчилик учун зарур энг кам миқдордан оз бўлиши мумкин эмаслиги кўрсатилган. № 2, 2017 www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил Тадқиқот методологияси Юқоридаги қонунчилик ҳужжатларидан кўриниб турибдики, ишсизларни ижтимоий ҳимоя қилиш тизими бизнинг мамлакатимизда кенг қамровли йўналтирилган. Аммо, унинг мақсади ва амалга ошириш йўллари турлича эканлигини ҳисобга олиб, аҳоли турли қатламларининг иқтисодий мустақиллик, меҳнатга лаёқатлилик дар