ОЦЕНКА УРОВНЯ РАЗВИТИЯ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА И ПУТИ МАКСИМАЛЬНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИМЕЮЩИХСЯ ВОЗМОЖНОСТЕЙ

Аннотация

The article focuses on the assessment of the level of development of agriculture and the factors affecting the development of the sector, as well as the results achieved and future development in agriculture through the wide use of existing opportunities, and the issues of strengthening food security through the implementation of scientific and innovative projects in the agricultural sector are highlighted. In particular, attention is paid to the problems of ensuring food stability and strengthening the country's food security through the introduction of digital technologies and "smart agriculture". Keywords: digital technologies, smart agriculture, food sustainability, food security, malnutrition, hunger eradication, enabling agribusiness environment. Кириш. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари етиштиришни кўпайтиришда замонавий технологиялардан фойдаланиш, интенсив боғлар ташкил этиш, кўп тармоқли фермер хўжаликларини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, экспортбоп маҳсулотлар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бу борада илм- фан ютуқларини ишлаб чиқаришга кенг татбиқ этиш, олим ва мутахассисларнинг фикр- мулоҳазалари, тўпланган тажрибалар асосида хулоса ва тавсиялар ишлаб чиқишни талаб этади. Янги Ўзбекистоннинг 2022–2026 йилларга мўлжалланган Тараққиёт стратегияси”да қишлоқ хўжалигини ривожлантириш бўйича белгиланган вазифалар изчиллик билан амалга оширилмоқда. Аграр сектор республикада озиқ-овқат таъминотининг асосий манбалари сифатида қаралиб, у мамлакатимиз иқтисодиётининг муҳим таркибий қисмларидан биридир. Бу тармоқ аҳолига асосий турдаги озиқ-овқат маҳсулотларини етказиб бериш билан бирга, мамлакатимиз экспорт салоҳиятини мустаҳкамлаш имконини ҳам беради. Адабиётлар шарҳи. Ўзбекистон иқтисодиёти ривожланишининг ҳозирги шароитида давлат ижтимоий барқарорликни шакллантириш ва устувор тармоқларда иқтисодий ўсишга эришишнинг зарур бўлган муҳим омили бўлиб хизмат қилади. Ўзбекистонда бундай тармоқлардан бири қишлоқ хўжалиги бўлиб, у таъсирчан ресурс базасига эга ва давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг устувор йўналишлари рўйхатига киритилган. Қишлоқ хўжалигида амалга оширилаётган ислоҳотларнинг энг муҳим мақсадларидан бири агроозиқ-овқат бозорининг юқори самарали ишлашини таъминлашдан иборат. Замонавий Ўзбекистонда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш мақсадига эришиш, биринчи навбатда, қишлоқ хўжалигининг ривожланиш даражасини баҳолаш ҳамда мавжуд имкониятлардан кенг фойдаланиш йўллари билан белгиланади. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг иқтисодиётдаги аҳамияти кўплаб номи чиққан илмий мактаблар ва турли йўналиш намоёндаларининг концепцияларида тан олинган ва ривожлантирилган. Умуман қишлоқ хўжалигини ташкил этишнинг назарий асослари меркантилизм вакилларидан Ман ва Петти ғояларида, протекционизм сиёсати тарафдорлари Ваттевиль ва бошқаларнинг асарларида баён қилинган. Кейинчалик рақобат ҳақидаги ғояларнинг ривожланиши муносабати билан мутлақ ва қиёсий устунлик назарияларининг яратувчилари бўлган Смит ва Рикардо асарлари билан тўлдирилиб, Мид, Хекшер ва бошқалар томонидан жаҳон хўжалик муносабатларининг ривожланиши билан янада бойитилди. 347 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel www.sci-p.uz Қишлоқ хўжалиги соҳасини замонавий ривожланишининг фундаменталь асосларини ривожлантириш ва технологияларни жорий қилиш муаммолари МДҲ мамлакатлари олимларидан Алтухов, Баранов, Соломахин, Попов, Агаркова, Афанасьева, Голубев, Греков ва бошқалар томонидан илмий тадқиқ этилган. Жумладан, Парушина қишлоқ хўжалигининг ўзига хос хусусиятини ёритиб, унинг юқори табиий ва иқтисодий хавф-хатарларга дучор бўлишини ва шу билан бирга мамлакатнинг барқарор ривожланиши муаммоларини ҳал этишда иштирок этишининг назарий ва амалий жиҳатларини илмий тадқиқ этган (Парушина, 2018). Закшевская (2010) бир қатор ривожланган мамлакатларда замонавий бизнес амалиёти давлатнинг ўзи мавжуд тадбиркорлик тузилмалари ва фаол ишлаётган уй хўжаликлари билан бир қаторда бозор иқтисодиётининг учинчи, тўлақонли иқтисодий субъектига айланганлигидан далолат беришига еътибор қаратади, бу еса ўзининг юқори ижтимоий аҳамияти туфайли қишлоқ хўжалигида енг ёрқин намоён бўлади. Бошқа муаллифлар ҳам худди шундай фикр билдирадилар. Стовбанинг (2013) таъкидлашича, фаолият кўрсатишнинг ўзига хос хусусиятлари ва тармоқнинг объектив заифлиги қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчиларининг иқтисодиётнинг бошқа тармоқларидаги ишлаб чиқарувчиларга нисбатан камроқ қулай мавқеини тавсифлайди ва уларнинг фаолиятини тартибга солишда давлатнинг молиявий қўллаб-қувватлаш орқали фаол иштирок етиш зарурлигини белгилайди . Ўзбекистон шароитида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва уларни давлат томонидан тартибга солиш масалаларининг маълум бир томонлари олимлардан Ким, Ҳусанов, Умурзоқов, Иватов, Назарова, Ҳотамов, Аҳмедов, Деҳқонов, Ибрагимов ва бошқалар ишларида кўрилган. Абдулкосимов ва Расуловларнинг (2015) илмий ишларида мамлакатимизда қишлоқ хўжалик маҳсулотлари етиштиришнинг ўзига хос хусусиятлари, уларда хўжалик юритувчи субъектла