ХАРАКТЕРИСТИКА ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ, ИСПОЛЬЗУЕМЫХ В ЭЛЕКТРОННОЙ ТОРГОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КОМПАНИИ

Аннотация

In the last decade, the methods of doing business have changed radically. The main reason for this drastic change is the emergence of new technologies and their harmonization with Internet services. This research explores how digital technologies are currently being used by companies. In particular, it is analyzed how digital transformation changes traditional value generation processes that are carried out with the main participation of marketing. The article explores the impact of digital transformation on traditional marketing, including its role, structure, and tools, and focuses on the technologies used in the process by studying the technologies for the implementation of the e-commerce system in enterprises. A comparative analysis of the annual revenues of the world's largest e-commerce companies reveals their economic impact, and also shows the innovative practices that the technological advances of these companies have led to their success. The study also explores the important role of digital technology in e-commerce from a broad strategic perspective. In addition, information was provided on companies engaged in large e-commerce activities in Uzbekistan, and the development and application of e-commerce technologies in the region was presented. These results contribute to a deeper understanding of global and regional e-commerce trends, as well as the technological factors that shape this rapidly developing industry. Keywords: e-commerce, digital technology, cyber security. Кириш. Замонавий иқтисодиётда рақамли технологиялар ҳар бир бизнеснинг ажралмас қисмига айланмоқда, айниқса, электрон тижорат соҳасида. Электрон тижорат фаолияти товар ва хизматларни интернет орқали сотишни ўз ичига олади, бу жараёнда эса замонавий рақамли технологиялар ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Рақамли технологиялар электрон тижорат соҳасида компаниялар учун янги имкониятлар яратиб, уларга самарадорликни ошириш ва мижозларга сифатли хизмат кўрсатиш имкониятини беради. Бу технологиялар бизнес жараёнларини автоматлаштириш, харидорлар билан 354 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, aprel www.sci-p.uz боғланиш ва уларнинг ҳарид қилиш жараёнларини таҳлил қилиш, шунингдек, тўловларни осонлаштириш каби фаолиятларга қўлланилади. Бу жараёнларда веб- технологиялар, сунъий интеллект, маълумотлар таҳлили, блокчейн ва рақамли маркетинг каби турли хил технологиялар ишлатилади (Hayes ва Youderian, 2019). Электрон тижорат рақамли иқтисодиётнинг муҳим таркибий қисмларидан бири бўлиб, у нафақат товар ва хизматларни сотиш жараёнларини қамраб олади, балки, харидорларнинг истеъмол қилиш одатларини тушуниш, уларни таҳлил қилиш ва янги бозор имкониятларини яратиш орқали компанияларга стратегик афзалликлар беради (Parida ва бошқ., 2019). Интернетга асосланган электрон тижорат платформалари компаниялар учун ўз маҳсулотларини дунё миқёсидаги истеъмолчиларга етказиш имконини бериб, уларнинг бозорга чиқиш йўлларини оширади. Ушбу жараёнда мижозлар билан интерактив алоқа қилиш, уларнинг хоҳишларини тушуниш ва мос маҳсулотлар билан таъминлаш рақамли технологиялар воситасида амалга оширилади. Яна бир муҳим жиҳат шундаки, рақамли технологиялар электрон тижоратни замонавий бизнес жараёнлари билан интеграция қилиш орқали самарадорликни оширади. Мисол учун, интернет маркетинг орқали маҳсулотлар ва хизматларни тўғри мақсадли аудиторияга реклама қилиш, рақамли тўлов тизимлари орқали тез ва хавфсиз тўловларни амалга ошириш, сунъий интеллект ёрдамида мижозларнинг қизиқишларини таҳлил қилиш – буларнинг барчаси электрон тижорат жараёнларини янада автоматлаштириш ва самарали қилишга хизмат қилади (Xiong ва бошқ., 2021). Бу жараёнда платформа сифатида фойдаланилаётган турли хил дастурий маҳсулотлар ҳам катта аҳамиятга эга. Shopify, Magento ва WooCommerce каби тижорат платформалари компанияларга ўз бизнесларини рақамли муҳитда бошқариш имконини беради. Шу билан бирга, маълумотлар таҳлили ва CRM (мижозлар билан муносабатларни бошқариш) тизимлари харидорлар маълумотларини сақлаш ва уларга мос хизматларни таклиф қилиш имкониятини яратади. Электрон тижорат фаолиятида қўлланиладиган рақамли технологиялар турли хил компонентлардан иборат бўлиб, уларни таркибий жиҳатларини шартли равишда қуйидаги таркибий қисмларга бўлиш мумкин: 1. Аппарат таъминоти: Компьютерлар, серверлар, мобил қурилмалар ва бошқа ускуналар рақамли муҳитнинг асосини ташкил этади. Электрон тижоратда маълумотларни жўнатиш ва қабул қилишда аппарат таъминоти жуда муҳим аҳамиятга эга. 2. Дастурий таъминот: Дастурий таъминот электрон тижорат жараёнларини автоматлаштиришга ва мижозларга қулайлик яратишга хизмат қилади. CРМ тизимлари, ЭРП дастурлари ва онлайн тўлов тизимлари бунда асосий ўрин тутади. 3. Маълумотлар базалари: Маълумотлар электрон тижорат фаолиятида ҳал қилувчи ўринни эгаллайди. Мижозлар ва маҳсулотлар ҳақидаги маълумотлар реал вақт режимида қайта ишланади ва сақланади. СҚЛ ва НоСҚЛ каби турли маълумотлар базалари электрон тижоратда қўлланилади. 4. Тармоқ технологиялари: Интернет ва у билан боғлиқ