УПРАВЛЕНИЕ БАНКОВСКОЙ СИСТЕМОЙ В УСЛОВИЯХ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ И ЕЕ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ

Аннотация

The article examines the development and improvement of banking activities in the context of diversification, identifies the priority directions of development of the banking services market. The directions of improving their elements and mechanisms of the banking services market are substantiated, the characteristic features of the development of banking activities and their impact on the social and economic development of the Republic of Uzbekistan are highlighted and described. Key words: innovative development, economic situation, market reforms, banking system, banking services, banking, banking services market, banking system reforms, commercial banks, bank management. 272 272-279 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Мамлакатимиз иқтисодиёти тармоқларини модернизациялаш ва диверсификациялаш жараёнида хўжалик юритувчи субъектлар иқтисодий ҳолатини яхшилаш бугунги кунда долзарб аҳамият касб этади. Ўзбекистон ўз давлат мустақиллигини сиёсий ва иқтисодий жиҳатдан мустаҳкамлаш мобайнида иқтисодиётда мутаносиб тармоқ тизимини юзага келтириш ҳамда унинг барқарор ўсишини таъминлаш борасида муайян ютуқларга эришди. Ўзбeкиcтoн Рecпубликacини иннoвaциoн ривoжлaнтириш cтрaтeгияcида халқаро тажрибани ҳисобга олган ҳолда банк тизимини ривожлантириш ва унда бошқарувнинг замонавий принципларини жорий этиш муҳим вазифалардан бири этиб белгиланган. Мaзкyр вaзифaлaрнинг бaжaрилишини тaъминлaш ички банк тизими фaoлиятини тaртибгa сoлyвчи меъёрий-ҳyқyқий тизимни xaлқaрo стaндaртлaргa мoс рaвишдa ривoжлaнтириш, халқаро стандартлар асосида банк тизимини тaшкил этиш ва уни такомиллаштириш бўйича илмий- тадқиқот ишларини олиб боришни тaқозo этaди. Маълумки, инқирозга қарши кураш дастурининг асосини Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 28 ноябрдаги “Иқтисодиётнинг реал сектори корхоналарини қўллаб- қувватлаш, уларнинг барқарор ишлашини таъминлаш ва экспорт салоҳиятини ошириш чора- тадбирлари дастури тўғрисида” ги ПФ-4058-сонли Фармони ҳамда уни янада ривожлантириш мақсадида 2019 йил 20 январда қабул қилинган “Ишлаб чиқариш ва ижтимоий инфратузилмани янада ривожлантириш юзасидан қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-1041-сонли, Қарорлари ҳамда инқирозга қарши қаратилган бошқа бир қанча муҳим ҳужжатлар ташкил этади. Бу борада банклар фаолиятини улар талаблари асосида бажариш учун йўналтириш ҳозирги куннинг энг муҳим талабларидан бири бўлиб қолмоқда (Фармон, 2019). Адабиётлар шарҳи. Тимоти Кох (1997), Родионова, Федатова (2005), Ғозибеков (1999) асарларида иқтисодиётни эркинлаштиришнинг ҳозирги босқичида тижорат банкларининг ролини ошириш ва уни замон талабларига мос равишда такомиллаштириб бориш ҳам амалий, ҳам назарий жиҳатдан ўта долзарб муаммо ҳисобланиб, банк тизимини тaшкил этиш ва уни такомиллаштириш муаммоларини ўрганиш борасида қатор етакчи олимлар, хусусан, банк тизимининг ишончлилиги, уни банкни бошқаришнинг юқори даражаси, бозор интизоми ва тартибга солувчи органларнинг назорати муаммолари тадқиқ этилган. Қосимова, Шамсиев (2006), Расулов (2006) илмий тадқиқотларида иқтисодиётимиз барқарорлигини таъминлашда банкларнинг ўрни, Республикада банк тизимини такомиллаштириш Ўзбекистон иқтисодиётини эркинлаштириш босқичидаги муҳим вазифалардан бири эканлиги, Республикада пул бозорини ривожлантириш масалалари таҳлил этилган. Шу билан бир вақтда таъкидлаш лозимки, иқтисодиётни эркинлаштиришнинг ҳозирги босқичида, яъни инновацион ривожланиш шароитида банк тизимининг ролини ошириш ва уни замон талабларига мос равишда такомиллаштириб бориш ҳам амалий, ҳам назарий жиҳатдан ўта долзарб муаммо ҳисобланиб, бу масалага эътиборнинг ортиши шу кун талабларидан келиб чиқади. Тадқиқот методологияси. Мақоланинг методологияси илмий ва тобора оммалашиб бораётган манбаларни таҳлил қилишдан бошлаб, Республикада бугунги кунда банклар барқарорлигининг асоси ҳисобланган инвестицион муҳитни ривожлантириш бўйича ишчи дастурлар ва қўлланмалар, замонавий веб- воситалардан инновация самарадорлигини ошириш воситаларидан бири сифатида фойдаланиш бўйича иқтисодий тажрибани умумлаштириш, ушбу тадқиқот муаммоси бўйича инвесторлар билан суҳбатлар усуллари ҳам қўлланилди. Мақолани тайёрлаш жараёнида Ўзбекистонлик олимлар ҳамда мутахассисларнинг инновацион ривожланиш шароитида банк тизими фаолиятини ривожлантириш ва такомиллаштириш, тижорат банклари фаолиятини бошқариш соҳасидаги асарларидан, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Марказий банки чиқарган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар, олим ва мутахассисларнинг молия, кредитлаш соҳасидаги илмий ишларидан ва бошқалардан фойдаланилди. 273 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Мустақиллик йилларида Ўзбекистон банк тизими ривожланишининг таҳлили шуни кўрсатмоқдаки, у мамлакат раҳбарияти томонидан олдинга қўйилган асосий вазифани амалга оширишга, яъни иқтисодиётнинг янада жадал ривожланиши учун пойдевор яратишга катта ҳисса қўшган ҳолда, ҳар бир босқичда мамлакатдаги бозор ислоҳотларининг фаол иштирокчиси бўлди. Республикада банк т