ИННОВАЦИОННОЕ РАЗВИТИЕ В ПОДГОТОВКЕ КАДРОВ ВЫСШЕЙ КВАЛИФИКАЦИИ И ЕГО ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ

Аннотация

The article discusses ways to improve the quality of human capital and training of professional personnel in the context of innovative development, the formation of a national concept of the level and quality of life, which has clear goals that meet the urgent problems of our time. Recommendations are given for creating conditions for improving the quality of higher education and changing the institutional environment as a factor contributing to the well-being of people. Keywords: modern development, socio-economic, socio-political, quality efficiency, education, higher education, innovative development, national concept, human capital, qualified personnel, quality of personnel, human well-being, quality. 309-313509 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Иқтисодиётни диверсификация қилиш ва таълим-инновацион ривожланишга қаратилган давлат сиёсатини амалга ошириш муваффақиятининг муҳим таркибий қисми ва кафолати инсон капиталининг юксак салоҳиятидир. Сўнгги йилларда мамлакатимизда иқтисодиётнинг бошқа соҳалари қатори таълим жараёнларини модернизациялаш бўйича ҳам кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Жумладан, таълим жараёнларини ижтимоий соҳалар билан интеграциялаш натижасида сифат самарадорлигига эришилмоқда, интеллектуал иқтисодиёт яратилмоқда. Бу жараёнда давлат, олий таълим муассасалари, оилалар, талабалар, давлат муассасалари, жамоат ташкилотлари ва бошқалар юқоридаги муаммони ҳал этишга ўз ҳиссасини қўшишга ҳаракат қилмоқда. Олий таълим муассасалари битирувчиларининг меҳнат бозоридаги рақобатбардошлигини шакллантириш ва ривожлантиришда бевосита ёки билвосита иштирок этувчи турли субъектларнинг ҳаракатларини мувофиқлаштириш зарурати туғилиб, рақобат шароитида ижтимоий ва касбий тажрибага эга бўлмаган битирувчилар етарли даражада ҳимояланмаган ижтимоий гуруҳ бўлиб, ишга жойлашиш жараёнида қатор қийинчиликларга дуч келади. Шиддат билан ривожланаётган ахборот асрида мамлакатимиз ёшларининг интеллектуал салоҳиятлари тўла ишга солинмаётганлигидан, бунга эса жамият нуқтаи назаридан тўлақонли аҳамият берилмаётганлигини кўрсатади. Демак, бозор ислоҳотлари шароитида билимга асосланган инновацион иқтисодиётнинг долзарб масалалари бўйича илмий тадқиқ этилиши лозим бўлган ишлар кўлами анча кенг экан. Айниқса, бу борада энг муҳим масалалардан бири, меҳнат бозорида олий таълим муассасалари битирувчиларининг рақобатбардошлигини ошириш устувор муаммолардан бири ҳисобланиши ва уларни ҳал қилиш учун мажмуали равишда ёндашиш лозим бўлади. Айни пайтда таъкидлаш лозимки, Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида эътибор қаратилган ўта муҳим ва ўзига хос жиҳат - халқимиз учун муносиб ҳаёт даражасини яратиб бериш мақсадида: “Агар катта авлоднинг билими ва тажрибасини, узоқни кўра олиш фазилатларини ёшларимиздаги ғайрат- шижоат, мардлик ва фидойилик билан бирлаштира олсак, кўзлаган марраларга албатта етамиз” (Мурожаатнома, 2020) деб таъкидлаши чуқур маънога эгадир. Таҳлилчилар томонидан башорат қилинган Интернет фойдаланувчилари улушининг сезиларли ўсиши иш билан таъминлаш ваколатлари ва шаклларига қўйиладиган талабларни, хусусан, масофавий ишга жойлашиш учун касбий талабларни ўзгартирмоқда. Жаҳон таълим тизимидаги глобаллашув жараёнлари Ўзбекистондаги олий ўқув юртларининг таълим фаолияти билан ҳам боғлиқ. Адабиётлар шарҳи. Черноус (2008), Шумейко (2015) ва бошқаларнинг илмий ишлари Республикамиз иқтисодиётининг барқарор ривожланишида юқори малакали кадрлар муҳим аҳамиятга эга бўлиб, уларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш таълим жараёни билан бевосита боғлиқдир. Таълим жараёни ижтимоий, иқтисодий, маданий ва бошқа фаолият соҳаларига таъсир қилади. Таълим инсон фаолиятининг энг муҳим кўринишларидан бирига тегишли бўлиб, таълим жараёни бутун инсон ҳаёти мобайнида амалда унинг туғилганидан бошланиб, узвийлик хусусиятига эга жараёндир. Инновацион ривожланиш шароитида олий таълим муассасалари битирувчилари рақобатбардошлигини оширишнинг кадрлар тайёрлашни бошқаришнинг илмий-назарий жиҳатлари кўплаб мустақил давлатлар ҳамдўстлиги мамлакатларидан, жумладан, таълим тизимини такомиллаштириш масалаларини тадқиқ этишга бағишланган. Қуролов (2017), Зайнутдинов, Очилов (2010), Бегалов ва Жуковская (2012), Рахманбаева (2012) ва бошқаларнинг илмий ишларида Ўзбекистонда ҳам мамлакат олимларининг тадқиқотларида таълим хизматлари бозорини ривожлантириш масалаларининг айрим жиҳатлари ўрганилиб, бозор муносабатлари шароитида олий малакали кадрлар тайёрлашни такомиллашуви жараёнларига эътибор қаратилган. Шундан келиб чиққан ҳолда, ушбу илмий мақолада олий малакали кадрлар тайёрлашда инновацион ривожланиш ва унинг назарий асосларини ёритишга урғу берилган. 310 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Тадқиқот методологияси. Дунёда илмий-техник салоҳият тез суръатларда ривожланиш билан бир қаторда ишлаб чиқаришнинг асосий омилларини интелектуализация қилиш ўсиб бормоқда. Инновацияларни жорий этиш иқтисодий ўсишнинг ва бозорнинг рақобатбардошлигини таъминлашнинг