ОТНОСИТЕЛЬНО АНАЛИЗА ВЛИЯНИЯ НЕДАВНИХ НАЛОГОВЫХ РЕФОРМ НА ЭКОНОМИЧЕСКИЙ РОСТ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

The recent tax reforms in Uzbekistan have had a positive impact on the country's economic growth by encouraging investment, increasing consumption, developing entrepreneurship, increasing competitiveness, attracting foreign direct investment, encouraging the formalization of the informal sector, generating income for public investment and developing public investment. Through an in-depth analysis of tax reforms and their impact on various economic indicators, this study provides valuable insights into the role of tax policy in promoting economic growth in Uzbekistan. Key words: tax, tax reforms, tax policy, tax administration, tax rate, investment. 114 114-121 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Ўзбекистонда турли соҳаларда, жумладан, бюджет-солиқ тизимида кенг қамровли ислоҳотлар амалга оширилаётганини алоҳида таъкидлаш жуда қувонарли. Ҳукумат томонидан қабул қилинаётган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларнинг қабул қилиниши мамлакатнинг солиқ тизимини замонавий бозор муносабатларига мослаштириш борасидаги саъй-ҳаракатларини акс эттиради. Бу ислоҳотлар Ўзбекистоннинг иқтисодий ўсиши ва ривожланишига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Солиқ ислоҳотлари ҳукуматлар учун иқтисодий ўсишни рағбатлантириш ва инвестицияларни жалб қилиш учун муҳим сиёсат воситасидир. Ўзбекистонда сўнгги йилларда қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш ва унинг иқтисодий ўсишини рағбатлантириш мақсадида катта солиқ ислоҳотлари амалга оширилди. Ушбу мақола ушбу солиқ ислоҳотларининг Ўзбекистон иқтисодиётига таъсирини таҳлил қилишга ва уларнинг келажакдаги ўсиш истиқболларига таъсирини ўрганишга қаратилган. Адабиётлар шарҳи. Мавзу доирасида адабиётларни ўрганганимизда, кўплаб иқтисодчи олимларнинг солиқ ислоҳотларига доир фикрларига гувоҳ бўлдик. Жумладан, Остапов (1998) фикрича солиқ ислоҳотини солиқ муносабатларига тўлиқ ёки қисман ўзгариш сифатида ўзига хос шаклларини тўлиқ кўриб чиқишни талаб қиладиган махсус таксономик тизим сифатида кўриб чиқади. Абрамов (2007) фикрича солиқ ислоҳоти узоқ муддатли жадал ривожланаётган, кўп қиррали ва кўп мақсадли жараён сифатида икки йўналишда амалга оширилади: солиқлар ҳолатини яхшилаш ва солиқ маъмуриятччилигини такомиллаштириш. Байбородина (2010) “солиқ ислоҳотлари – солиқ тизимини кенг кўламли қайта қуриш ва уни бошқариш механизмини ўзгартириш асосида солиқ муносабатларининг чекланган ёки тубдан ўзгариши сифатида” таърифлайди. Майбуров (2011) “солиқ ислоҳоти солиқ тизимини тубдан ўзгартиришни давлат солиқ сиёсатининг янги мазмунига мослаштириш” деб таъкидлайди. Богатыреванинг (2014) фикрича, “солиқ ислоҳоти бу давлат солиқ тизимидаги қонуний равишда белгиланган ўзгариш, бу давлат солиқ сиёсати стратегиясини ўзгартиришга асосланади. Шундай қилиб, солиқ сиёсати тактикасининг ўзгариши солиқ ислоҳотига олиб келмайди. Фақат солиқ тизимига тегишли амалдаги қонунчиликдаги ўзгартиш ва қўшимчалар сифатида кўриб чиқилади. Солиқ сиёсати стратегиясидаги ўзгаришлар мамлакатда солиқ ислоҳотларини амалга ошириш учун асосдир”. Вебер (2014) фикрича, тадқиқотчилар ва сиёсатчилар солиқ ислоҳотларидан солиққа тортишнинг турли турларига, шу жумладан даромадларга нисбатан хатти-ҳаракатларнинг кучини аниқлаш учун фойдаланадилар. Солиққа нисбатан хулқ-атвор реакцияларини ўрганувчи йирик адабиётлар табиатан хилма-хил бўлсада, умумий муаммо шундаки, даволаш (масалан, маржинал солиқ ставкалари) манфаатлар натижаси (масалан, солиққа тортиладиган даромад) ва шунинг учун эндоген билан белгиланади. Ушбу қийинчиликни енгиш учун стандарт баҳолаш стратегияси солиқ ислоҳотларидан фойдаланган ҳолда муомаладаги экзоген ўзгаришларни ажратиб туради ва даволаш ҳолатини фақат ислоҳотдан олдинги маълумотларга асосланган ҳолда белгилайди (Клевен, 2014). Стандарт смета стратегиясининг доимий тенденция фарқлари тахминини кўришнинг усулларидан бири Фелдстеин (1995) томонидан 1986 йилдаги АҚШ Солиқ қонунининг каноник ўрганишини кўриб чиқишдир. Фелдстеин (1995) оддий ДиДни қўллайди ва солиқ ислоҳоти юқори даромадли шахслар учун маржинал солиқ ставкаларини паст даромадли шахсларга нисбатан кўпроқ пасайтирган давр мобайнида юқори ва паст даромадли шахслар учун солиққа тортиладиган даромадлардаги ўзгаришларни солиштириш орқали ислоҳот таъсирини баҳолайди. даромадли жисмоний шахслар. Бироқ, бугунги маълумотларга кўра, бу тахмин нотўғри бўлиши мумкин, чунки юқори ва паст даромадли шахслар учун асосий даромад тенденциялари жуда бошқача бўлиши мумкин. Исаевнинг (2021, 2023) таъкидлашича “Солиқ ислоҳотини бошқа ислоҳотлардан мураккаб жиҳатлари ҳам борки, бу солиқ ставкаларини пасайтириш ва солиқ тўловчилар базасини кенгайтиришни ўз ичига олади. Бундай ўзгаришлар узоқ муддатли истиқболда иқтисодиётнинг умумий ҳажмини кўтариш керак деган назарий тахминлар мавжуд, аммо таъсири ва миқёси 115 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz сезиларли даражада ноаниқликларга дуч келмоқда. Кўпинча эътиборга олинмайдиган ҳолатларда бири, солиқ ҳаражатларини қисқартириш ёки йўқ қилиш орқали солиқ базасини кенгайтириш ҳисобланад