ВОПРОСЫ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ НАЛОГОВОГО АДМИНИСТРИРОВАНИЯ И УЛУЧШЕНИЯ КОНКУРЕНТНОЙ СРЕДЫ

Аннотация

The tax administration plays an important role in the formation of a competitive environment for business entities in the Republic of Uzbekistan. Issues of improving tax administration and its impact on creating a more favorable and competitive business environment will be discussed. It emphasized the importance of effective tax administration in attracting investments, encouraging entrepreneurship, and providing equal conditions for business entities. The need for simplification of tax procedures, transparent tax policy and effective implementation has been shown to create a favorable environment for business. It concludes with a proposal for a collaborative effort between governments, tax authorities and businesses to address these challenges and achieve competitive advantage in the global marketplace. Key words: competition, financial market, resource tax, land use tax, tax, budgetary policy, budget, tax administration, tax potential, regulatory analysis, positive analysis, tax burden, representative tax rate, average rate, tax report, tax income, tax benefits. Кириш. Замонавий бизнесда солиқ маъмурияти корхоналар учун рақобат муҳитини шакллантиришда муҳим рол ўйнайди. Тўғри йўлга қўйилган солиқ тизими нафақат давлат даромадларини йиғишни таъминлабгина қолмай, балки қулай ишбилармонлик муҳитини яратишда ҳам муҳим рол ўйнайди. Самарали солиқ маъмурияти инвестицияларни жалб қилиш, тадбиркорликни рағбатлантириш ва иқтисодий ўсишга кўмаклашиш орқали корхоналарнинг рақобатдош устунлигига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш мураккаб ва кўп қиррали вазифа бўлиб, турли омилларни диққат билан кўриб чиқишни талаб қилади. Шу нуқтаи назардан, ушбу мақолада солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш ва унинг рақобат муҳитини яхшилаш билан бевосита боғлиқлиги билан боғлиқ масалалар кўриб чиқилади. Ҳозирги солиқларда корхоналар ва ҳукуматлар дуч келаётган муаммоларни таҳлил қилиб, биз эътибор ва ислоҳотларни талаб қиладиган асосий соҳаларни аниқлашга интиламиз. Олдинда турган муаммо ва имкониятларни ҳар томонлама англаш орқали биз мамлакатимизда иқтисодий ўсишни рағбатлантирадиган ва инновацияларни рағбатлантирадиган янада мустаҳкам ва рақобат муҳитига йўл очиб бера оламиз. Адабиётлар шарҳи. Эрхарднинг Л. фикрича, бозор иқтисодиёти истеъмол, касб ва иш жойини танлаш, ишлаб чиқариш воситалари билан биргаликда хусусий мулкка эгалик қилиш, шартномалар тузиш эркинлиги зарурий шарт бўлган тақдирдагина фаолият кўрсатиши мумкин. Эрхард Л. давлатнинг хўжалик ҳаётида фаол иштироки билан мувофиқликдаги эркин хусусий ташаббус ва рақобатни мамлакатни иқтисодий тиклаш қуроли сифатида таърифлаган79. Хусусан, буюк классик иқтисодчи Адам Смит (1992) фикрича, рақобатни бозор субъектлари ўртасида товарлар харид қилиш ва сотиш борасида қулайроқ шароитлар учун олиб бориладиган, тўғри, ҳалол, тил бириктиришларсиз кураш, мусобақа билан боғлаган. У рақобат курашининг асосий усули деб нарх ўзгаришларини билган. Жамоа иродаси (ихтиёри) билан бошқарилмайдиган, умумий мўлжалларга эга бўлмаган бозорда қатъий хулқ-атвор қоидаларига амал қилишини қайд этган. Демак, рақобат–бозор қатнашчилари фаолиятини мувофиқлаштирувчи айнан ўша «кўринмас қўл»дир. Токарев ва Маниналарнинг (2015) фикрига кўра, экспорт салоҳияти корхонанинг экспорт учун рақобатбардош маҳсулотлар яратиш ва ишлаб чиқариш, уни ташқи бозорларга тарғиб қилиш, у ерда товарларни сотиш ва керакли даражада хизмат кўрсатиш қобилияти сифатида белгиланиши мумкин. 79 ГФРда 1947-1949 йилларда иқтисодий тизим шаклида уни ишлаб чиқиш ва амалга оширишда биринчи иқтисодиёт вазири, кейинроқ Германия Федератив Республикасининг федерал канцлери – Людвиг Эрхарднинг тарихий хизматлари жуда улкан. 138 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Aмерикалик иқтисодчи Наицбит (2013) корхонанинг экспорт салоҳиятини иқтисодий салоҳиятнинг динамик ўзгарувчан компоненти сифатида белгилайди, унинг ташкилий-техник тузилиши, корхона миссияси ҳамда мақсадларига мувофиқ, экологик омиллар ва ички шароитларнинг таъсирини ҳисобга олган ҳолда, узоқ ва яқин хориж бозорларида рентабеллик даражаси билан барқарор савдо ҳажмларини таъминлайди. Пугачев, Парфеноваларнинг (2017) фикрича, “Солиқ сиёсати соҳасида рақамли иқтисодиётни тартибга солиш иккита асосий йўналишни ажратиш зарур: 1) рақамли иқтисодиёт операцияларини солиққа тортиш вабож-таърифларини тартибга солиш; 2) солиқ ва божхона маъмуриятчилиги ва назоратига рақамли технологияларни киритиш”. Вишневскийнинг (2019) эътироф этишича солиққа тортишни рақамлаштириш шароитида ишлаб чиқариш жараёни ва иқтисодий муносабатлар тизимини роботлаштиришга асосланган автоматлаштириш билан боғлиқ янги солиқ институтлари шаклланади. Солиққа тортиш тизими объектив равишда трансформацияланади. Погорлецкий ва Кешнерларни (2020) ёзишича: “Солиқ маъмуриятчилигига рақамлаштириш ва ахборот технологияларни киритиш солиқ органларида иш юкламасини камайтириш, шунингдек солиқ турлари, суғурта бадаллари бўйича қарзларни камайтиришга олиб келиши ша