SANOAT KORXONALARI RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHNING INNAVATSION MODELLARI VA ULARNING AMAL QILISH XUSUSIYATLARI.

Аннотация

This scientific thesis studies the need and effectiveness of using innovative models to increase the competitiveness of industrial enterprises. In today's conditions of globalization and technological progress, enterprises should be distinguished not only by their production volume, but also by their innovative approaches. The thesis analyzes models and practices formed on the basis of cooperation with technoparks, innovation centers, startup incubators and research institutes. It also considers ways to achieve competitive advantage by stimulating innovative activity, increasing human resources, introducing digital technologies and ensuring financial stability. As a result, it is argued that through effective management of innovative infrastructures, industrial enterprises can have sustainable sources of economic growth. Keywords: competitiveness, innovation model, industrial enterprises, technological modernization, startup incubators, technoparks, scientific and technical progress, digital transformation, innovative infrastructure, human resources potential, financial stability, socio-economic efficiency, stimulation of innovative activity, sustainable development strategy. Asosiy qism 134 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Zamonaviy iqtisodiyotda sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini ta’minlash eng muhim strategik vazifalardan biridir. Raqobatbardoshlikni oshirish uchun an’anaviy ishlab chiqarish yondashuvlarining o‘zi yetarli bo‘lmay qolmoqda. Bugungi globallashgan bozor sharoitida muvaffaqiyat kaliti — innovatsiyalardadir. Shu sababli, innovatsion modellar asosida faoliyat yuritish sanoat korxonalarining ustunlikka erishishida hal qiluvchi omilga aylanmoqda. Innovatsion model deganda — yangi texnologiyalarni joriy etish, mahsulotlarni diversifikatsiya qilish, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, raqamli yechimlarni qo‘llash va ilm-fan bilan ishlab chiqarishning integratsiyasini anglash mumkin. Ushbu modellar orqali korxonalar nafaqat mahsulot sifati va ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi, balki xarajatlarni kamaytirish, yangi bozor segmentlariga chiqish va iste’molchi talabiga tezkor javob qaytarish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Birinchidan, texnoparklar va innovatsion markazlar sanoat korxonalari uchun muhim platforma vazifasini bajaradi. Ular ilmiy tadqiqotlarni amaliy ishlab chiqarishga integratsiyalash orqali yangi texnologiyalarni yaratish va ularni tijoratlashtirish imkonini beradi. Misol tariqasida, Toshkent shahridagi “Yashnobod” innovatsion texnoparki negizida joylashgan korxonalar raqamli texnologiyalar asosida sanoat avtomatizatsiyasini rivojlantirish yo‘lida faol ishlamoqda. Ikkinchidan, startaplar bilan hamkorlik sanoat sektoriga moslashuvchanlik, innovatsion fikrlash va tezkor natijalar olib kiradi. Ko‘plab rivojlangan davlatlarda korporatsiyalar kichik innovatsion startaplarni sotib olish yoki ular bilan klaster asosida ishlash orqali yangi bozor g‘oyalarini joriy etmoqda. O‘zbekistonda ham bu yo‘nalishda dastlabki qadmlar tashlangan bo‘lib, xususan, "IT-Park" platformasi doirasida sanoat tarmoqlari uchun texnologik startaplar qo‘llab-quvvatlanmoqda. Uchinchidan, inson kapitali raqobatbardoshlikni oshirishda beqiyos o‘rin egallaydi. Innovatsion faoliyatni amalga oshirish uchun faqat texnologik baza emas, balki bilimli, malakali va yangilikka ochiq mutaxassislar zarur. Shu bois, sanoat korxonalarida muhandis-texnik kadrlarni qayta tayyorlash, ularni zamonaviy texnologiyalar asosida o‘qitish va ilmiy salohiyatni rivojlantirish ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. To‘rtinchidan, raqamli transformatsiya sanoatning tub mohiyatini o‘zgartirmoqda. "Sanoat 4.0" kontseptsiyasi doirasida aqlli zavodlar, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (big data), bulutli texnologiyalar va IoT (Internet of Things) asosida ishlaydigan tizimlar joriy qilinmoqda. Bu esa, ishlab chiqarishning avtomatlashtirilgan, yuqori aniqlikdagi, minimal inson ishtirokiga asoslangan modelini shakllantiradi. Beshinchidan, davlat tomonidan yaratilayotgan normativ-huquqiy baza va moliyaviy rag‘batlantirish mexanizmlari ham innovatsion muhitni qo‘llab- quvvatlovchi muhim vositalardir. O‘zbekistonda “Innovatsion rivojlanish strategiyasi”, “Sanoatni transformatsiya qilish dasturi” kabi hujjatlar asosida 135 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference korxonalarga soliq imtiyozlari, kredit subsidiyalari va grantlar taqdim etilmoqda. Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini oshirishda innovatsion modellarni shakllantirish, texnologik yangiliklarni joriy etish, inson kapitaliga investitsiya kiritish va davlat bilan hamkorlikda infratuzilma yaratish eng muhim yo‘nalishlardir. Ularning uyg‘unligi sanoat tarmoqlari uchun global bozor talablariga moslashgan, eksportga yo‘naltirilgan va yuqori samarali ishlab chiqarish modelini shakllantirish imkonini beradi. Xulo