SARF ILMI VA UNI O‘RGANISH MASALASI

Аннотация

In this article, you will clearly distinguish the important sections of Arabic grammar, Nahw and Sarf, from each other and according to their functions. The main concepts of Sarf, the change of words according to the weights and their role in acquiring meaning are discussed. The aspects of Sarf that are different from Nahw are revealed, and the relationship between one form and the other is noted. The article explains the science of Sarf, shows its important importance in correctly understanding and translating Arabic texts, and it should also be noted that in Arabic grammar, the meaning can change completely with just one action. Therefore, the rules are explained in an understandable language, making this article convenient and effective for readers. Keywords: Arabic language, grammar, nahw, tasrif, science, i'rab, words, tafsir, dictionary. Аннотация: В этой статье вы четко разграничите важные части арабской грамматики, нахв и сарф, в соответствии с их функциями. Обсуждаются основные концепции употребления, изменения слов в зависимости от их значения и их роль в приобретении значения. Объясняются аспекты использования, отличающиеся от грамматики, и отмечается связь между одной формой и другой. В статье объясняется наука сарф, показывается ее важность для правильного понимания и перевода арабских текстов, а также следует отметить, что в арабской грамматике одно движение может полностью изменить смысл. Поэтому правила изложены понятным языком, что делает данную статью удобной и эффективной для читателей. Ключевые слова: арабский язык, грамматика, язык, толкование, наука, интерпретация, слова, толкование, словарь. Avvalo arab tili sohasiga kirib kelar ekanmiz, Nahv va Sarf bo‘limlari bilan batafsil o‘rganib chiqamiz. Nahv ilmi kalimalarning oxirini qanday I’roblanishligini o‘rganuchi, o‘rgatuvchi ilmdir. Aslida I’rob nima? Abu Fath Nasriddin Almutarriziy o‘zining Al-Misbah kitobida shunday deydi: 69 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 1 ةملكَلا رخِآ فَ لَِتخي نأ :بارعلإا Arab tilida I’rob (grammatik kelishik) sababli so‘zlarning oxiri ( ya’ni so‘z oxiridagi harakatlar yoki harflar ) ni o‘zgarishi. Ya’ni: I’rob bu so‘zlarning oxiridagi harakatlar o‘zgarishi, gapning oxiri qanday kelishig bilan yoki harflar bilan tugallanishi, bosh kelishigidami?, qaratqich kelishigidami?, tushum kelishigidami? Mana shularni ifodalab beruvchi bo‘lak-I’robdir. Bunga misol qilib shuni aytish joizki Abu al-Asvad Dualiy va uning qizi o‘rtasidagi mashhur suhbat nahv ilmining paydo bo‘lishiga sabab bo‘lgan voqealardan biridir. Bu suhbat quyidagicha: Abu Asvad Dualiyning qizi unga “Ey otajon, kun bunchalar issiq!”, ( ر ِحلا دَّشأ ام ( dedi (Bu jumla grammatik jihatdan xato hisoblanib, aslida esa “ eng issiq narsa nima?”, degan savol ma’nosidagi gapdir). Shunda otasi qiziga “Agar boshingni tepasida quyosh, oyog’ing ostida jazirama issiq bo‘lsa, bundanda issiq narsa bo‘lmaydi”, - deydi. Qiz esa kunning issiq ekanligidan taajjublanganligini aytgan edi, otasi unga “unday bo‘lsa (!رَّحلا دَّشَأ ام) (Bunchalar issiq!) degin”- dedi va Abu Asvad qizining so‘zlaridagi bu xatolardan ta’sirlanib, Arab tili grammatikasini ishlab chiqqan.2 Birgina kalimani oxirgi i’robining o‘zgarishi, gapning ma’nosini va vazifasini butunlay o‘zgarib ketishiga sabab bo‘ladi. Shu voqeadan so‘ng u arab tili qoidalarini, kalimalarning oxiri qanday I’roblanishi bo‘yicha grammatik qoidalar tuzib chiqishga bel bog’lagan. Nahv ilmining maqsadi va vazifasini qisman bo‘lsada bilib oldik. Shunday ekan Sarf ilmining vazifasi nimalardan iborat? Sarf ilmi Nahv ilmidan bir ozgina farq qiladi,Sarf filmi kalimalarning oxiridagi o‘zgarishlarni emas balki boshqa tomonlama o‘zgarishlarni o‘z ichiga oladi. Ya’ni:Bir asosiy ildizdan turli grammatik va semantik ( o‘zgarish ) maqsadlarga xizmat qiluvchi shakillar hosil qilish jarayonini o‘rganadi.Sarf ilmi arab tilidagi kalimalarning harakati va sukunlari, harflar soni va tartibi asosida tuzilishini belgilaydi, bu orqali Nahv( I’rob ) ilmidan ajralib turadi,biroq ayrim jihatlarda u bilan bog‘liqdir. Nahvdan Sarf ilmini ajratib olgan olim quyidagi: Maziniy- Abu Usmon Bakir ibn Muhammad Maziniy Basrada tug‘ilib o‘sgan. Abu Ubayda, Abu Zayd, al-Axfashlardan tahsil olgan. Maziniyning Nahvga oid ko‘pgina asarlari ichida eng ahamiyatlisi “At-tasrif” ( فيرصتلا) – fellarning tuslanish kitobidir. Mazkur asar Sibavayhiyning “al-Kitab” idagi fe’llarning tuslanishiga oid bobidan farqli ravishda muommolarni o‘rgandi. Maziniy tasrif, ya’ni fe’llarning tuslanishini nahv ilmidan ajratib olib, sarf ilmiga asos soldi. Abu Ali Forisiy va Ibn Jinniy kabi keying olimlar uning yo‘lini tutdilar. Ibn Jinniy Maziniyning mazkur asariga sharh yozib, uni “al-Musannaf” (فنصملا) deb atalgan.3 Lekin xozirgi kunga kelib Maziniyning kitoblari bizgacha yetib kelmagan. Sarf ilmi bo‘yicha Abu Ziyod Muhammad ibn Said Buxoriyyu o‘zining ( يف سِاسَ لأَا و ءِانِبلا نُتمَ فِ يرصَّتلا مِلعِ) “Matnul binai va asasi fi ilmi at-tasrif” kitobida s