“TARBIYA KOLONIYASIDA UMUMIY TA'LIM JARAYONI HAMDA KASB-HUNARGA OʻRGATISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI”

Аннотация

в статье конкретно говорится о концепции общего профессионального образования несовершеннолетних осужденных, отбывающих наказание в исправительных колониях, ее особенностях, а также реформах, реализуемых в этом направлении. Ключевые слова: общее профессиональное образование несовершеннолетних осужденных, проведение профилактической работы, рассмотрение жалоби заявлений несовершеннолетних, несовершеннолетние, находящиеся без присмотра. O‘zbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘zining “Milliy tarqqiyotimizni yuksak bosqichga koʻtarib qat'iyat bilan davom ettiramiz” nomli asarida farzand tarbiyasi boʻyicha quyidagicha fikrlarni keltirib oʻtgan, “Farzand tarbiyasi bu bizga yerga bugʻdoy sepib yoki chigit ekib ustidan suv qoʻyib qachon unib chiqarkan deb kutib oʻtiradigan jarayon emas, uni domiy ravishda tarbiyalab borish, e’tibor berib borish lozim hisoblanadi”1. Ma'lumki, inson shaxs sifatida oilada shakllanadi, ijtimoiylashuv jarayonida oila individga ijobiy yoki salbiy ta'sir koʻrsatishi uning muayyan ijtimoiy qiyofasini shakllantirishi lozim. Oiladagi muhit shaxsning shakllanishida oʻzining ta'sirini oʻtkazishi bilan birga unda ma'naviy-axloqiy fazilat va xususiyatlarning rivojlanish jarayonini ta'minlaydi. 1 “Milliy tarqqiyotimizni yuksak bosqichga koʼtarib qatʼiyat bilan davom ettirmiz” Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Miromonovich Mirziyoyev http://www.lex.uz https://inlibrary.uz 2 3 6 61-son_4-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Chunki, oila oʻzining tarbiya qilish, ishontirish va jazolash, gʻayriijtimoiy xatti-harakatlarning oldini olish tizimiga ega. Q.R.Abdurasulova ta'kidlaganidek, insonning his-tuygʻulari va fikrlari, aqliy va ma'naviy xususiyatlari uning rivojlanish va shuningdek, huquqbuzarliklarning kelib chiqish sabablari va unga olib kelgan shart-sharoitlarni oʻrganish natijasida qonunga yoki qonun ijrosiga putur yetkazadigan, unga rioya qilishga toʻsqinlik qiladigan omillarni oilalardan izlash lozimligi yanada yaqqol namoyon boʻlishini bildiradi. Zotan, har qanday huquqbuzarlikning kelib chiqishida oiladagi nosogʻlom ijtimoiy-ruhiy muhit muhim rol oʻynaydi va bunga imkon beruvchi asosiy sababchi hisoblanadi.2 Ammo bugun ham voyaga yetmagan yoshlarimiz tomonidan qator jinoyatlar va huquqbuzarliklar sodir etilmoqda. Nazarimda voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlarning oldini olish va unga qarshi kurashda birinchi navbatda oilaviy axloqiy qadriyatlarimizga alohida e’tibor qaratishimiz lozim. Shunday ekan, voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilayotgan jinoyatlarning oldini olish uchun samarali usullarni qoʻllash, avvalo ularning boʻsh vaqtlarini unumli oʻtkazishlarini ta'minlash, kasbga oʻrgatish, oʻquv muassasalariga joylashtirish, ularning bilim va hunar egallashini ta'minlash ishlarini tashkil etish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Buning uchun eng avvalo, huquqni muhofaza qiluvchi organlar hamda jamoat tashkilotlari, maktab, oʻquv muassasalari va boshqa davlat organlari bilan hamkorlik faoliyatini toʻgʻri tashkil etishlari kerak. Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar toʻgʻrisida tegishli davlat idoralari, jamoat tashkilotlari, voyaga yetmaganlarning oʻqish va ish joylariga va ularning ota-onalari yoki oʻrnini bosuvchi shaxslarning ish joylariga xabarnomalar yuborib, salbiy holatlarni keltirib chiqaruvchi shart-sharoitlarni bartaraf qilish borasida takliflar kiritadi. Ichki ishlar organlarining tergov hamda tezkor xizmatlari bilan hamkorlikda voyaga yetmagan shaxsni huquqbuzarlik va gʻayriijtimoiy xatti- harakatlarga jalb qilayotgan shaxslarni, guruhlarni aniqlaydi, ularga nisbatan qonuniy choralar koʻradi. Hamda adashgan, tashlab ketilgan va jamoat joylarida tilanchilik qilayotgan, temir yoʻl va havo transportida harakat xavfsizligi qoidalarini buzgan, ota- onasi yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar qarovisiz qolgan voyaga yetmaganlarning shaxsini va yashash manzilini aniqlash imkoniyati boʻlmagan taqdirda, sakkiz soat ichida, belgilangan tartibda sogʻliqni saqlash muassasalari hamda ichki ishlar organlarining “Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-xuquqiy yordam koʻrsatish Markazi3”ga joylashtiradi. Oʻzbekiston Respublikasi hududida ta'limning 2 Эриашвили Н.Д. «Предупреждение правонарушений несовершеннолетних средствами правового воспитания». Учебное пособие. – 2012. – С. 93. 3 2021 й 3 август Вазирлар Махкамасининг 490-сон “Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатишни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қонуни https://lex.uz/docs/5550539 https://inlibrary.uz 2 3 7 61-son_4-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali uzluksizligi, oʻrta va oʻrta-maxsus ta'limining majburiyligi haqida voyaga yetmaganlar va ota-onalar oʻrtasida targʻibot-tashviqot ishlarini olib boradi. Bundan tashqari, majburiy ta'limdan bosh tortgan voyaga yetmaganlarni aniqlab, hokimliklar huzuridagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha komissiyalar orqal