Interpretation and researchesAbdug‘aniyeva Madinaxon Xikmatullo qizi1953
OKSIDLANISH – QAYTARILISH REAKSIYA TENGLAMALARIGA KOEFFITSIYENTLAR TANLASHNING ALGEBRAIK USULI METODIKASI
Ergashev Vahob Ergashevich
Talqin va tadqiqotlar · 11 · 373-378 · 2026
Аннотация
The article is devoted to a broader and more precise coverage of the algebraic method of selecting coefficients for oxidation-reduction reaction equations, ~ 96 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63) the methodology of its application, the study of the processes of increasing the educational motives of students in the implementation of intersubjective integration of chemistry with mathematics in the process of teaching the topics of oxidation- reduction reactions. Keywords: oxidation state, oxidation, reduction, oxidizing, reducing, coefficient, algebraic method, equation, system of equations, teaching methodology, interdisciplinary integration. Maktab o‘quvchi uchun bilim dargohi va ilm maskani hisoblansa, oliygoh esa talaba uchun kelajak poydevori va cheksiz imkoniyatlar eshigidir. Shunday ekan o‘quvchi yoki talaba bilim olgani, o‘rgangani va izlangani keladigan eng sevimli maskandir. Bu jarayonda fanlarning o‘qitilishi va o‘zlashtirilishida fan o‘qituvchisining o‘rni nihoyatda beqiyos bo‘lib, uning dars o‘tish metodlari va jarayonda qo‘llaydigan texnologiyasi juda muhim ekanligi barchamizga sir emas. Agar o‘quvchi yoki talaba o‘qitilayotgan fanni o‘zi qiziqib o‘qisa, izlansa, o‘rgansa, fikr yuritib ijodiy ish bajara olsa, olgan ma’lumotlari bir umr yodida saqlanib qoladi [1]. Maktab va oliygohdagi murakkabroq o‘zlashtiriladigan kimyo fani mavzulari qatoriga “Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalari” mavzusi ham kiradi. Ushbu mavzuni o‘zlashtirilish jarayonida kimyo va matematika fanlari darsliklari, shuningdek tegishli tushunchalari bilan o‘quvchi yoki talabani ishlashga o‘rgatishimiz muhim hisoblanadi [2]. Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalariga (OQR) koeffitsiyentlar tanlashning bir qancha usullari bor va ular o‘quvchi yoki talaba foydalanayotgan darslik va qo‘llanmalarga kiritilgan. Shulardan ba’zi koeffisitsiyentlar tanlash ko‘p vaqt oladigan yoki oksidlanish darajasi topilishi murakkab bo‘lgan reaksiya tenglamalari uchun “algebraik usul” ni kiritish va uni qo‘llash metodikasi bilan tanishib chiqamiz. O‘quvchi yoki talaba OQR lariga “algebraik usul” ni qo‘llash uchun maktab matematika kursining ba’zi mavzularini atroflicha bilishi va ular bilan tanish bo‘lishi juda muhimdir []. Metodik izlanishlar natijasida OQR lariga koeffitsiyentlar qo‘yishning “algebraik usuli” ishlab chiqilgan. Bir necha reaksiyalar misolida algebraik usulda koeffitsiyentlar qo‘yishning mohiyati ya’ni metodikasini ko‘rib chiqamiz. Masalan: suyultirilgan nitrat kislota eritmasida misni erish reaksiya tenglamasi: reaksiyada qatnashayotgan va hosil bo‘lgan moddalar oldidagi koeffitsiyentlarni reaksiyaning yozilishi tartibi bo‘yicha va deb belgilab chiqamiz: ~ 97 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63) reaksiya tenglamasining chap va o‘ng tomonida yozilgan moddalar tarkibidagi elementlar sonini va kabi noma’lumlar ishtirokida belgilab olamiz: Reaksiya Reaksiya Ele Algebraik tenglamasini chap tenglamasini o‘ng ment tenglama tomonida tomonida Cu H N O belgilashlar natijasida ifodalangan (1) va (2) tenglamalarni “kichik (yoki sodda) tenglama” deb, (3) va (4) larni “katta (yoki murakkab) tenglama” ko‘rinishida nomlab olamiz; yuqorida berilgan belgilashlar bo‘yicha tenglamalar orasida noma’lum ko‘p qatnashganligi uchun (3) va (4) tenglamalardagi ni o‘rniga (2) tenglamadagi ni qo‘yib almashtiramiz: { ⇒ { { { (5) va (6) tenglamalarni bir – biridan hadma – had ayiramiz: { ⇒ ⇒ (7) tenglamada agar ga teng bo‘lsa, u holda ga teng bo‘ladi. agar ga teng bo‘lsa, (1) tenglama natijasida ga tengligi kelib chiqadi. va qiymatlarini yuqoridagi hosil qilingan (5) va (6) tenglamalar orqali hisoblaymiz: koeffisiyent tarzida belgilab olingan va kabi noma’lumlarning barchasi aniqlangandan keyin qiymatlarni mos ravishda reaksiya tenglamasiga qo‘yamiz: ~ 98 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63) Ba’zi kimyoviy jarayonlarda tuzilish formulasi murakkab bo‘lgan moddalar tarkibidagi atomlarning oksidlanish darajasi ham “noaniq” bo‘ladi [4]. Bu birikmalardagi ikkita bir xil element o‘zaro yoki turli atomlar orasida bog‘lanish bo‘lishiga qarab har bir elementlarning oksidlanish darajalari turli birikmalarda bir xil bo‘lavermaydi. Bu kabi holatda ularga “algebraik usul” yordamida koeffitsiyentlar tanlash ishini yengillashtiradi [5]. Bu usuldan foydalanish uchun o‘quvchi yoki talaba yetarli darajada elementar matematika tushunchalari masalan, noma’lum bilan belgilash yoki tenglamalar tuzish yoxud tenglamalar sistemasini yecha olish darajasiga ega bo‘lishi kerak. Yuqorida holatga to‘g‘ri keladigan quyidagi reaksiya tenglamasiga “algebraik usul” yordamida koeffitsiyentlar tanlash metodikasini batafsil qarab chiqamiz: Masalan: fosforni polisulfidli ( ) birikmalaridan biri bo‘lgan ni suyultirilgan nitrat kislota bilan ta’siri reaksiya tenglamasidagi moddalar oldiga koeffitsiyent o‘rniga tegishli belgilashlarni
Доказательный фрагмент
«The article is devoted to a broader and more precise coverage of the algebraic method of selecting coefficients for oxidation-reduction reaction equations, ~ 96 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Fac…»
Образец извлечения
Демо-превьюThe article is devoted to a broader and more precise coverage of the algebraic method of selecting coefficients for oxidation-reduction reaction equations, ~ 96 ~ Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali Impact Fac… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- oxidation state, oxidation, reduction, oxidizing, reducing, tenglama, koeffitsiyent, tenglamalar sistemasi, fanlararo integratsiya., algebraik usul, oksidlovchi, oksidlanish darajasi, qaytarilish, oksidlanish, o‘qitish metodikasi, qaytaruvchi
Смежные источники
Объединяя студентов: международные исследования и сотрудничество между дисциплинамиGaylieva Ogulbay Kurbanmiradovna, Gutlıev Suvxan Meretovich2025
Медицина и инновацииХ Камилов, К Тахирова +12021
Иностранная филология: язык, литература, образованиеКаримова Сафия Расуловна2019