Осуществление CEFR в Узбекистане

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақола CEFR ҳужжати ва унинг тарихига назар CEFR солган ҳолда, сўнгги йилларда олиб борилган ислоҳотлар Тил билиш даражалари натижасида унинг Ўзбекистонга кириб келиши, яратилиш Европа тиллари тарихи ва бу борада мамлакатимизда амалга оширилаётган портфолиоси Давлат таълим ишлар нечоғлик ўз самарасини бераётганлиги ҳақида стандартлари тўхталиб ўтади. Мақолада, шунингдек, CEFR ҳужжатининг Узлуксиз таълим тизими таркибий қисми, тил билиш даражаларининг таърифи, Европа тилларни синаш уюшмаси томонидан ташкил этилган “Can Do” баёнотининг ишлаб чиқиш жараёни кўрсатилган. Бундан ташқари мақолада CEFR нинг глобал миқёсда амалга оширилиши ва қилинган тадқиқотлар кўлами ҳамда Ўзбекистонда дастурни жорий этилиш босқичлари, хусусиятлари ва қабул қилинган меъёрий ҳужжатлар тўғрисида сўз юритилади. 1 English teacher and independent researcher at Samarkand state institute of foreign languages, Samarkand, Uzbekistan E-mail: musoeva@samdchti.uz Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 1 (2021) / ISSN 2181-1415 Осуществление CEFR в Узбекистане АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Эта статья концентрируется на документе CEFR и его CEFR истории, фокусируясь на его реализации в Узбекистане в Уровни владения языком результате реформ последних лет, истории его создания и Европейский языковой эффективности работы, проводимой в нашей стране в этом портфолио Государственные направлении. В статье также описываются компоненты образовательные документа CEFR, определение уровней владения языком и стандарты, процесс разработки заявлений «Can Do», организованных Система непрерывного Европейской ассоциацией тестирования языка. Кроме того, образования в статье рассматриваются вопросы внедрения CEFR в глобальном масштабе и масштаб исследований, а также этапы внедрения программы в Узбекистане, ее особенности и принятые нормативные акты. КИРИШ Ҳозирги глобаллашув жараёнида чет тилини ўгганиш ва ундан унумли фойдаланиш жуда муҳим аҳамиятга эга бўлиб, илмий тадқиқотлар қилишда унинг ўрни беқиёсдир. Хусусан, сўнггги йилларда жаҳоннинг турли мамлакатларида чет тилларни ўқитишда педагогларнинг касбий компетенциясини такомиллаштиришга бўлган эҳтиёж янада кучайиб бормоқда. Шу мақсадда эса Европа Кенгаши ва дунёнинг кўзга кўринган ташкилотлари томонидан қўмиталар, ассоциациялар, илмий- текшириш институтларитузилиб, СEFR(Common European Framework of References – Умумевропа Даражаларга Тавсиялар. Тилларни Ўрганиш, Ўқитиш ва Баҳолаш) тавсиялари ёрдамида таълимнинг ҳар бир босқичида тилни ўзлаштириш сифатини такомиллаштириш бўйича илмий тадқиқотлар олиб борилмоқда. Таъкидлаб ўтиш жоизки, мамлакатимизда чет тилини, хусусан, инглиз тилини чуқур ўқитишда эътибор катта бўлиб, ҳозирда узлуксиз таълим тизимини янада такомиллаштириш мақсадида бир қатор ислоҳотлар амалга ошириб келинмоқда. Бунга яққол мисол сифатида, энг муҳим қадамлардан бири 2012 йил 10 декабрда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Чет тилларни ўрганиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-1875-сонли Қарори бўлиб, мазкур ҳужжат чет тилларини ўзлаштиришнинг тубдан янги йўналишларини белгилаб берди. Унда чет тилларни ўрганишнинг халқаро стандартларга мувофиқ тарзда олиб борилиши, баҳолашнинг миллий тизимини яратиш ва чет тиллари ўқитиш тизимини янада такомиллаштириш вазифалари белгилаб қўйилган. CEFR ТАРИХИГА НАЗАР CEFR нинг яратилиш тарихига назар соладиган бўлсак, 2001-йилда Умумевропа Даражаларга Тавсиялар. Тилларни Ўрганиш, Ўқитиш ва Баҳолаш тавсиялари (CEFR) расмий равишда эълон қилинганидан бери олдинги ўн йил давомида, яъни 1991 йилда Швейцариянинг Руссчликон шаҳрида ўтказилган симпозиумдан сўнг тинимсиз иш олиб борилди. Натижада ушбу ҳужжат ўрганиш, ўқитиш ва Европанинг турли мамлакатларидаги таълим шароитида тилни баҳолашни ривожлантириш учун зарурлиги тўғрисида қарор қабул қилинди [20]. Консепция лойиҳалари икки 239 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 1 (2021) / ISSN 2181-1415 маротаба, 1995-1997 йилларда мутахассислар томонидан кўриб чиқилгандан сўнг, 2001 йилга келибмазкур ҳужжат “Европа бўйлаб тил дастурларини, ўқув қўлланмаларини, имтиҳонларни, дарсликларни ишлаб чиқиш ва бошқалар учун умумий асос яратиш” мақсадида нашр этилган [2].Ўшандан бери ҳужжат 40 тилга таржима қилинди ва бутун дунёга ўқиш ва ўқитиш тизимида ўрни беқиёс бўлиб келмоқда. Шунинг учун ҳам унинг ўқув дастурлари яратувчилари ва ишлаб чиқувчилари орасида таъсири шубҳасиздир [1]. Ушбу “якуний” версия энди 2017 йил сентябр ойида нашр этилган вақтинчалик “Янги Дескрипторлар” билан ёритилган бўлиб, бу CEFR ни янгилаш ва такомиллаштиришни давом эттиришни назарда тутади [3]. CEFR ҳужжати тўққизта боб ва тўртта иловадан иборат бўлиб,у Дастур асосий вазифаларининг умумий мақсадларини тушунтиради, ҳаракатларга йўналтирилган ёндашувни ва ваколатларини белгилайди, шунингдек тил ўрганиш, ўқитиш ва баҳолаш мавзуларини ўз ичига қамраб олади. Бундан ташқари, унда тил билишнинг ҳар б