ЎЗБЕКИСТОН ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАСИ ПРОФЕССОР ЎҚИТУВЧИЛАРИНИНГ ЎҚУВ ЮКЛАМАСИ, КАМ СОНЛИ ГУРУҲЛАР ШАКЛЛАНТИРИШ МУАММОЛАРИ ВА УЛАРНИНГ ЕЧИМИ (АРХИТЕКТУРА ЙЎНАЛИШИ МИСОЛИДА)

Аннотация

In this article, the problems of forming small groups in order to improve the quality of students studying in the field of architecture are expressed on the basis of the analysis of international experience and normative experience. The optimization of the educational load serves toincreasethequality of education and to increase innovativeresearch. Key words:educational direction, educational load, formation of groups, foreign experience, optimization,quality 1.Халқаро тажриба асосида ўқувюкламаси нормаларинитаҳлилқилиш Жаҳоннинг ривожланган мамлакатларида архитектура йўналишидаги профессор- ўқитувчиларнинг ўқув юкламаси турли мезонлар асосида шакллантирилади.Масалан:  АҚШ: ўқитувчи учун йиллик юклама 500-700 соат (курс ва тадқиқот юзасидан фарқланади);  Европа (Германия,Франция,БуюкБритания): 400-600 соат;  Япония: ўқув юкламаси 300-500 соат, аммо тадқиқот фаолиятига катта эътибор қаратилади. 2.Ўқув юкламасини аниқлашмезонлари Архитектура йўналишида таълим жараёни бошқа ихтисосликлардан анча фарқли бўлиб, фанлар кўпроқ амалий ва ижодий хусусиятга эга. Шунинг учун профессор- ўқитувчиларнинг юкламаси қуйидаги асосий йўналишларгатақсимланади: 1. Дарсмашғулотлари (лекция,семинар,лаборатория) –50-60% 2. Студентлар билан индивидуал иш (консультациялар, диплом ишлари раҳбарлиги) –20-30% 3. Илмий-тадқиқотфаолияти–10-20% 4. Ўқув-услубий ишлар (дарсликлар,ўқув қўлланмалартайёрлаш) –5-10% www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 3.Ўзбекистондаги мавжуд ҳолат вауни такомиллаштиришбўйича таклифлар Ўзбекистондаги олий таълим муассасаларида архитектура йўналишида ўқитувчиларнинг ўқув юкламаси 700-900 соат атрофида. Бу халқаро стандартлардан юқори бўлиб, илмий- тадқиқот фаолиятигакамвақт қолишигаолибкелади. Таклифлар: 1. Юкламани халқаро стандартларга яқинлаштириш: профессор-ўқитувчилар юкламасини500-600 соатдоирасигаолиб келиш. 2. Тадқиқот ва ижодий фаолиятга вақт ажратиш: тадқиқот ва амалий дизайн ишланмалари учун камида30-40% вақтбелгилаш. 3. Студентлар билан индивидуал ишлаш учун шарт-шароит яратиш: кўпроқ ижодийстудиялар,қўшимчатехникжиҳозлар ажратиш. 4. Ўқув юкламасини рақамлаштириш ва автоматлаштириш: электрон портфолио, онлайнкурслар ва масофавий таълимэлементларинижорийэтиш. Архитектура йўналишида профессор-ўқитувчиларнинг ўқув юкламасини халқаро тажриба асосида оптималлаштириш таълим сифатини оширишга ва инновацион тадқиқотларни кўпайтиришга хизмат қилади. Ўзбекистонда бу жараённи тартибга солиш учун меъёрий- ҳуқуқий ҳужжатларнихалқаро стандартларга мувофиқравишда такомиллаштиришлозим. Архитектура йўналишида профессор-ўқитувчиларнинг ўқув юкламасини шакллантириш ваоптималлаштиришбўйичаасослар Ўқув юкламасини шакллантириш ва оптималлаштириш масаласини қуйидаги асослар билантасдиқлаш мумкин: 1.Халқаро тажриба ва нормативлар 1.1.ЮНЕСКО ва ЕҲҲТ тавсиялари ЮНЕСКО ҳамда Европа Ҳамжамияти Ҳамкорлик ташкилоти (ЕҲҲТ) маълумотларига кўра, архитектура ва дизайн йўналишидаги профессор-ўқитувчиларнинг ўқув юкламаси оптимал даражада 500-600 соат бўлиши тавсия этилади. Бу тадқиқот ва ижодий фаолият учун етарли вақт ажратиш имкониниберади.[1] 1.2.Европа Иттифоқи стандартлари(BolognaProcess) Болонья жараёнида олий таълим муассасаларида профессор-ўқитувчилар юкламаси ECTS (European Credit Transfer and Accumulation System) асосида ҳисобланади. Европа университетларида ўқитувчилар юкламаси одатда 16-20 кредит (яъни 400-600 соат) атрофидабелгиланади.[2] 1.3.АҚШ ва Канада тажрибаси АҚШда университетларда ўқитувчилар юкламаси 500-700 соат бўлиб, уларнинг асосий эътибори тадқиқот ишларига қаратилади. Масалан, MIT (Massachusetts Institute of Technology) ва Harvard University каби ОТМларда ўқув машғулотлари юкламаси умумий юкламани50%даношмаслиги талаб этилади. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 2.Ўзбекистондаги ҳозирги ҳолатва расмийҳужжатлар 2.1.Ўзбекистон РеспубликасиВазирларМаҳкамасинингқарорлари  2021 йил 21 октябрдаги “Олий таълим муассасаларининг ўқув юкламаси ва дарс соатлари тўғрисида” қарорга мувофиқ, Ўзбекистонда архитектура йўналишида профессор-ўқитувчиларнингўқув юкламаси 700-900 соаторалиғидабелгиланган.  Бу юклама халқаро стандартлардан юқори бўлиб, тадқиқот ва ижодий фаолиятга кам вақт ажратилишигасабаб бўлади.[5] 2.2.Олийваўрта махсус таълимвазирлигинингметодиктавсиялари  Ўқитувчилар юкламаси лекциялар (60%), амалий машғулотлар (20%), илмий фаолият(10%)ва услубийишлар (10%)асосидашакллантирилган.  Бироқ, илмий тадқиқот ва ижодий лойиҳаларга ажратиладиган вақт Европадаги аналогларига қарагандаанча кам. 3.Илмийасослар ва академиктадқиқотлар 3.1.Педагогика ваўқув юкламаси самарадорлиги  Илмий тадқиқотлар (Maslow, Bloom ва Kolb педагогик моделлари) асосида ижодий фанлар бўйича юқори ўқув юкламаси самарадорликни пасайтиради, бу эса талабаларнинг амалийкўн