ЭКОНОМИКА УЗБЕКИСТАНА ИНВЕСТИЦИИ В ИНОСТРАННУЮ ЭКОНОМИКУ ПРИВЛЕКАЮТ РАСТУЩУЮ СТРАНУ

Аннотация

Оur article examines the experience of developed and developing countries, such as the developed countries of the world, the USA, China, Singapore, Ireland, Canada, in attracting foreign investment into our country's economy, developed proposals for the application of methods of attracting investment from China, Singapore, Ireland to our country, considered the issues of effective organization of foreign direct investment with the aim of ensuring their integration into the global economy and the creation of joint modern compact enterprises producing finished products based on the processing of valuable raw materials. Keywords: open door policy, foreign investment, economic policy, strategy, export opportunities, investment activity, investment environment, investment capacity, investment projects, investment attractiveness, investment policy. Кириш. Хорижий мамлакатларда инвестицияларни жалб қилиш бўйича узоқ йиллик, кенг кўламли тажрибалар мавжуд бўлиб, улар мазкур давлатдаги иқтисодий муҳит, инвестиция сиёсати, ҳуқуқий ва сиёсий шароитларга боғлиқ. Жумладан, AҚШ, Буюк Британия ва Германия каби баъзи мамлакатлар инвестицияларни жалб қилиш ва ўз иқтисодиётларини ривожлантириш бўйича узоқ ва муваффақиятли тарихга эга. Улар ривожланган инфратузилмаси, молиявий хизматлардан фойдаланиш қулайлиги, ҳуқуқий тизимнинг барқарорлиги ва бизнес юритишда минимал тўсиқлар мавжудлиги билан хорижий инвесторларни жалб қилмоқда. Бу мамлакатларда инвесторлар учун солиқ имтиёзлари ва преференциялар тизими ҳам мавжуд. Бошқа томондан, Хитой, Ҳиндистон ва Бразилия каби баъзи ривожланаётган давлатлар ҳам инвестицияларни фаол жалб қилмоқда, бироқ уларнинг усуллари ва ёндашувлари бир-биридан фарқ қилади. Улар одатда хорижий инвесторлар учун солиқ имтиёзлари ёки бюрократик тартибларни қисқартириш каби қулайроқ шарт-шароитларни таклиф қилади. Бундан ташқари, баъзи мамлакатлар юқори технологиялар ёки яшил энергия каби маълум соҳаларга инвестицияларни фаол жалб қилмоқда. Бундай стратегиялар инвесторларда катта қизиқиш уйғотмоқда, негаки улар юқори даромад олиш ва янги технологияларни ривожлантириш имкониятини беради. Адабиётлар шарҳи. Хорижий инвестицияларни жалб этишнинг иқтисодий мазмуни, моҳиятини ўрганишга бағишланган илмий адабиётлар қаторида хориж олимлари билан бир қаторда Ғарб олимиларидан Макконнелл (1993) фикрича, инвестиция ишлаб чиқариш ва жамғариш воситалари асбоб-ускуналар, машина, завод-фабрика, транспорт воситалари, товар ва хизматларни истеъмолчига етказиб бериш тизими жараёнидир. Кэмбелл (1993) инвестицияларнинг туб моҳиятини ёритиб берган, инвстициялар – бу ишлаб чиқариш ва ишлаб-чиқариш воситаларини тўплаш ҳамда моддий заҳираларни кўпайтириш ҳаражатларидир деб берилган таъриф амалий назарий жиҳатдан ифодалаб беради. Розенберг (2007) ўзининг «Инвестициялар» луғатида инвестицияларга таъриф берар экан, инвестиция – кўпайтириш, даромад олиш ёки капитал ўстириш мақсадида пул сарфланишидир, деган фикирни юритади. Миллий иқтисодиётдаги инвестицияларнинг ролига баҳо бериб, россиялик иқтисодчи олим Михайлова (2007) 304 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, mart www.sci-p.uz «инвестициялар келажакда даромад ёки ижтимоий самара олиш мақсадида капитални ҳар қандай шаклда қўйиш сифатида ифодаланади» деган фикрни илгари сурди. Мамлакатимиз иқтисодчиларидан академик Ғуломовнинг (1997) фикрига кўра, инвестиция деб ҳар бир инвесторнинг ихтиёридаги молиявий, моддий, ва ақлий бойликларини бирламчи иқтисодий самара олиш мақсадида бирор – бир инвестицион объектга сарфлашига айтилади. Бу тушунча Ғозибеков (2003) берган таърифга кўра, инвестициялар ноаниқлик эҳтимоли бўлган ва келгусида кутилаётган қийматга капиталнинг аниқ бўлмаган бугунги қийматни алмаштиришдан иборат. Бунинг далили сифатида инвестицияларнинг сафарбар этилишида уларнинг онгли равишда аниқ ва ноаниқ бўлган қалтисликлар билан боғланишини келтиради. Бизнинг фикримизча, юқорида келтирилган муаллифларнинг «Инвестиция» тушунчасига берган таърифлари хозирги шароитга ва бозор иқтисодиёти талабларига мос келади. Барча таърифлар инвестициянинг иқтисодий мазмунини очиб берган. Тaдқиқoт метoдологияси. Хорижий инвестицияларни мамлакатимиз иқтисодиётга жалб этиш бўйича дунёнинг ривожланган мамлакатлари АҚШ, Хитой, Сингапур, Ирладия,Канада, каби ривожланган ва ривожланаётга мамлакатлар тажрибаси ўрганиш бўйича мавжуд бўлган илмий тадқиқотларни, статистик маълумотларни ва иқтисодий жиҳатдан таққослаш ва таҳлил қилиш, мантиқий фикрлаш, илмий абстракциялаш, маълумотни гурухлаш, анализ ва синтез, индукция ва дедукция усулларидан кенг фойдаланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Хорижий инвестицияларни жалб қилишда жаҳон мамлакатлари тажрибаларида қуйидаги умумий йўлларни ажратиб ўтиш мумкин: - стратегик режалаштириш: Кўпгина мамлакатлар хорижий инвестицияларни жалб қилиш учун стратегик режалаштиришдан фойдаланадилар. Бу инвестицион муҳитда узоқ муддатли режаларни ишлаб чиқиш, устувор йўналишларни ва мақсадларни белгилаш, қулай иш ўрнини яратишни ўз ичига олади; - тўғридан-тўғри хориж