ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОРГАНИЗАЦИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СТРАХОВЫХ КОМПАНИЙ

Аннотация

Investment activities of insurance companies are important for ensuring financial stability and improving the economic condition of the enterprise. Such activities depend on risk management, ensuring liquidity, compliance with financial and economic systems, as well as technological innovations. At the same time, insurance companies strive to maintain their stability by diversifying investment activities, minimizing risks, ensuring liquidity and making decisions in accordance with strategic goals. The use of technology, the use of innovative analytical tools and adaptation to global economic conditions are important factors in their practice. Keywords: insurance, investments, investment activities of insurance organizations, insurance reserves, investment policy, investment portfolio. Кириш. Ривожланган мамлакатлар фаолиятида суғурта компаниялари қимматли қоғозлар бозорида асосий ўйинчилардан бири бўлиб ҳисобланади. Статистик маълумотлардан шуни кўришимиз мумкинки, суғурта компаниялари молия бозорларидаги фаолиятлари натижасида олган доромадлари уларнинг зарарлилик даражаси юқори бўлган суғурта турлари бўйича суғурта қопламаларини ўз вақтида ва тўлиқ тўлаб бериш учун асосий манба бўлиб хизмат қилмоқда. Суғурта бозори ёки бошқа молия бозори орқали тўпланган маблағлар охир- оқибатда ишлаб чиқариш соҳасига, яъни умумий ижтимоий маҳсулот ишлб чиқариладиган, қиймат хосил бўладиган соҳага йўналтирилади, шунингдек барча кўринишдаги молия бозорлари натижада шу мақсадга ҳизмат қилади. Ривожланган мамлакатларда асосан қимматли қоғозлар бозори орқали ишлаб чиқариши соҳасига пул оқимлари йўналтирилади. Бундан ташқари кўплаб хорижий экспертлар томонидан молиявий-инвестицион суғурта холдинглари доирасида мижозларга кенг қамровли молиявий хизматларни кўрсатиш ғояси кенг тарғиб қилинмоқда. Мижозларга алоҳида суғурта ёки молиявий хизматларнинг бир неча тури эмас, балки унинг молиясини комплекс хавфсизлиги таклиф этилади. Масалан, қўшимча пенсия маблағларини йиғиб олган шахсга пенсия жамғармаси, ҳаёт суғуртаси, жамғарилган капитални бошқариш, ахборот хизматлари (молиявий супермаркетларда чегирмалар бериш) каби кенг қамровли хизматларни таклиф қилиш. Йирик корхоналар, кичик бизнес субъектлари ва бошқалар учун комплекс дастурлар тақдим қилиш мумкин. Афсуски, Ўзбекистонда бу муаммоларнинг барчаси “хорижий тажриба ва амалиёт” тариқасида ёки “бозорни ривожлантириш” рукни остида талқин қилинади. Қимматли қоғозлар бозорида суғурта компанияларининг инвестицион имкониятлари тўлақонли намоён бўлмаяпти бу биринчи навбатда фонд бозорининг ўзи ҳали ривожланиш босқичидалиги билан намоён бўлмоқда. Ривожланган мамлакатларнинг молиявий суғурта маҳсулотлари бизнинг амалиётга тадбиқ этилиши суст кечмоқда, суғурта компанияларининг бу борада ўзлари олиб бораётган фаолиятлари сезиларли эмас. Адабиётлар шарҳи. Суғурта соҳаси мамлакат иқтисодиётини ривожлантириш учун жуда муҳимдир, сабаби суғурта компаниялари фонд бозорларида институтционал инвестор бўлиб 285 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, fevral www.e-itt.uz хизмат қилади, ундан ташқари йирик молиявий ресурсларни тўплайди ва қўшимча фаолиятидан даромад олиш самарадорлигини таъминлайди. Инвесторлар сифатида фаолият юритаётган суғурта компаниялари аҳоли ва юридик шахсларнинг маблағларини фонд бозорига жалб қилувчи воситачиси бўлиб уларнинг ва ўзининг даромадларини оширишда барқарор манбалардан бири бўлиб қолмоқда. Окорова (2012) Суғурта инвестицияларини ривожлантириш муаммолари ва устувор йўналишларини ўрганар экан, шуни таъкидлайди, суғурта бозори ривожланишининг ўзига хос хусусияти суғурта компаниялари томонидан тўпланган капиталнинг ўсиб боришидир, бу иқтисодий ривожланган мамлакатлар компанияларини молия бозорида муҳим роль ўйнайдиган йирик инвестиция институтларига айлантирганлигини таъкидлайди. Суғурта ва инвестиция соҳасидаги тадқиқотчилар томонидан суғурта компанияларининг инвестицион фаолияти таҳлил қилингандир, жумладан Тургенова (2017), Журавка (2016) инфестицион фаолиятининг қуйидаги жиҳатлари тадқиқ этган, яъни суғурталовчиларнинг инвестицион салоҳиятини баҳолаш ва инвестиция портфелини моделлаштириш. Акимова (2017) эса суғурталовчининг инвестиция салоҳияти кўрсаткичлари тизими ва унга таъсир этувчи омилларни таҳлил қилган. Hana ва бошқалар (2018) эса тадқиқотларида АҚШда суғурта компанияларининг суғурта захираларини жойлаштириш амалиёти таҳлил қилинган. Шунингдек Абдурахмонов (2018-2024) ҳозирги иқтисодий шароитда суғурта соҳаси, унинг иқтисодиётдаги роли, иқтисодий ўзгаришлар натижасида суғуртада қўлланилаётган замонавий технологиялар, суғурта хизматлар бозорида сотилаётган замонавий суғурта маҳсулотлари, суғурта бозорини тартибга солиш усуллари, суғурта соҳасининг замон билан биргаликда юз бераётган трансформацияси, суғуртанинг ривожланиш векторларини кўрсатиб ўтган. Тадқиқот методолигияси. Мақолада назарий мушоҳада, тизимли ёндашув, кузатиш, умумлаштириш, таҳлил, синтез каби усуллар самарали қўлланилди, шунингдек инвестицион фаолият ва уларни амалага оширишнинг механизмла