QORAQALPOGʻISTONDA QISHLOQ XOʻJALIGI ILMIY-TADQIQOT INSTITUTINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH TARIXI

Аннотация

this article covers the founding, stages of historical development and activities of the Research Institute of Agriculture in the Republic of Karakalpakstan today. In particular, the role of the Institute in solving environmental and agrarian problems in the islet region, scientific and innovative research, as well as cooperation with local farmers are analyzed. The article reveals important aspects of the integration of regional Agrarian Policy and science. Keywords: Karakalpakstan, agriculture, scientific research, Islet, salinity, farming, agroinnovation. 1019 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Qishloq xoʻjaligi — bu insonning oziq-ovqat, xomashyo (paxta, jun, yog‘och) va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarish uchun yer va tirik organizmlar (o‘simliklar va hayvonlar)dan foydalanishga asoslangan faoliyati hisoblanadi. Asosiy yo‘nalishlari: 1. Dehqonchilik — ekin ekish, g‘alla, sabzavot, meva-cheva, paxta, kartoshka kabi mahsulotlar yetishtirish. 2. Chorvachilik — qoramol, qo‘y, echki, parranda va boshqalarni boqish orqali go‘sht, sut, tuxum, jun va boshqa mahsulotlar olish. 3. Bog‘dorchilik, uzumchilik, polizchilik — maxsus ekin turlarini yetishtirish. 4. Baliqchilik, asalarichilik — qo‘shimcha yo‘nalishlar. Maqsadi: Aholini oziq-ovqat bilan ta'minlash, sanoat uchun xomashyo yetkazib berish, mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirish Qishloq xo‘jaligi har bir mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotida asosiy tarmoqlardan biri hisoblanadi. Shu bois bu sohada ilm-fan, texnologiyalar va innovatsiyalar juda muhim o‘rin tutadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oʻzbekistonning ekologik jihatdan eng murakkab hududi hisoblanadi. Ayniqsa, Orol dengizining qurishi bilan yuzaga kelgan ekologik muammolar hudud agrar salohiyatini tubdan oʻzgartirdi. Shu bois bu yerda qishloq xoʻjaligi sohasida ilmiy izlanishlar olib borish, yer va suv resurslaridan samarali foydalanishni taʼminlash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ana shu ehtiyoj asosida Qoraqalpogʻistonda qishloq xoʻjaligi ilmiy- tadqiqot institutining shakllanishi va faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. Institutning shakllanishi va ilk faoliyati 1961-yildan boshlanib Nukus shahrida tashkil etilgan. Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot stansiyasi ilk bosqichda paxtachilik, chorvachilik va sugʻoriladigan dehqonchilik bo‘yicha izlanishlar olib bordi. Stansiya Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi ilmiy- tadqiqot institutining filiali sifatida faoliyat ko‘rsatdi. 1980–1990-yillar: Mustaqil institutga aylanish va kengayish 1985-yilda stansiya mustaqil institut maqomiga ega boʻldi. Bu bosqichda shoʻrlanishga chidamli navlarni yaratish, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish hamda Orolboʻyi iqlim sharoitiga mos agrotexnik usullar ishlab chiqish asosiy yoʻnalishga aylandi. 1991-yildan keyingi davr: Innovatsion izlanishlar va xalqaro hamkorlik Oʻzbekiston mustaqillik yillarida institut ekologik barqarorlik, oziq-ovqat xavfsizligi, yer degradatsiyasiga qarshi kurashish bo‘yicha qator muhim ilmiy loyihalarni amalga oshirdi. Bugungi kunda institut: tuproqshunoslik va agroekologiya; chorvachilik va ozuqabop o‘simliklar seleksiyasi; resurs tejamkor texnologiyalar yo‘nalishlarida faoliyat yuritadi. Institut FAO, ICARDA kabi xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda ilmiy-tadqiqot loyihalarini amalga oshirmoqda. Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot instituti mintaqaning ekologik va agrar muammolarini ilmiy asosda hal etish yo‘lida katta tajriba va salohiyatga ega. Ilmiy-tadqiqotlar natijasida sho‘rlanishga chidamli 1020 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 ekinlar, suv tejovchi texnologiyalar, va agroekologik moslashuvchan uslublar ishlab chiqilgan. Kelgusida quyidagi tavsiyalar asosida institut faoliyatini yanada rivojlantirish maqsadga muvofiq bo‘ladi: • 1. Mahalliy iqlim va ekologik sharoitga mos yangi ekin navlarini yaratishni davom ettirish; • 2. Resurs tejovchi sug‘orish texnologiyalarini ommalashtirish; • 3. Fermer xo‘jaliklari bilan ilmiy-amaliy hamkorlikni kuchaytirish; • 4. Xalqaro tashkilotlar bilan qo‘shma loyihalarni kengaytirish; • 5. Ekologik monitoring va raqamli texnologiyalarni tatbiq etish orqali agrotexnik usullarni takomillashtirish. Xulosa o’rnida shuni aytish joizki Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-tadqiqot instituti nafaqat mintaqa balki butun Oʻzbekiston agrar sektorining rivojlanishida muhim rol oʻynab kelmoqda. Uning faoliyati iqlimiy sharoitlarga moslashgan, ekologik xavfsiz va samarali qishloq xoʻjaligini barpo etish yoʻlida katta ahamiyat kasb etadi.