O‘ZBEK ALIFBOSINING RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDAGI ROLI VA IMKONIYATLARI

Аннотация

This article analyzes the role of the Uzbek Alphabet in modern technologies and digital transformation processes. The issues of reforming the alphabet or improving its existing option are considered from the point of view of new technologies, scientific approaches and the needs of society. Also, the existing shortcomings, ways to eliminate them and methods suitable for global integration are analyzed. Keywords: Uzbek Alphabet, digital transformation, writing system, artificial intelligence, Unicode Standard, linguistic reform. РОЛЬ И ВОЗМОЖНОСТИ УЗБЕКСКОГО АЛФАВИТА В ЭПОХУ ЦИФРОВОЙ ТРАНСФОРМАЦИИ Аннотация. В этой статье анализируется роль узбекского алфавита в современных технологиях и процессах цифровой трансформации. Вопросы реформирования алфавита или совершенствования существующего варианта рассматриваются с точки зрения новых технологий, научных подходов и потребностей 3 89 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ общества. Также анализируются имеющиеся недостатки, пути их устранения и подходящие для глобальной интеграции методы. Ключевые слова: узбекский алфавит, цифровая трансформация, система письма, искусственный интеллект, стандарт Unicode, лингвистическая реформа. DİJİTAL DÖNÜŞÜM ÇAĞINDA ÖZBEKİSTAN ALFABE'NİN ROLÜ VE FIRSATLARI Özet: Bu makalede Özbek alfabesinin modern teknolojiler ve dijital dönüşüm süreçlerindeki rolü analiz edilmektedir. Alfabenin yenilenmesi veya mevcut versiyonun iyileştirilmesi konuları, yeni teknolojiler, bilimsel yaklaşımlar ve toplumsal ihtiyaçlar perspektifinden ele alınmaktadır. Ayrıca mevcut eksiklikler, bunların giderilmesi yolları ve küresel entegrasyona uygun yöntemler analiz edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Özbek alfabesi, dijital dönüşüm, yazı sistemi, yapay zeka, Unicode standardı, dil reformu. Kirish: O‘zbek alifbosining isloh qilinishi yoki mavjud variantining takomillashtirilishi masalasi so‘nggi yillarda keng muhokama qilinmoqda. Lotin yozuviga asoslangan alifbo 1993- yilda qabul qilingan bo‘lsa-da, uning joriy etilishi jarayonida muayyan qiyinchiliklar yuzaga kelgan. Zamonaviy texnologiyalar taraqqiyoti hamda global integratsiya jarayonlari fonida bu masala yana dolzarb bo‘lib qolmoqda. Maqolaning asosiy maqsadi – O‘zbek alifbosining yangi texnologiyalar sharoitida qanday rivojlantirilishi mumkinligini ilmiy asoslangan tarzda tahlil qilishdir. Yangi texnologiyalar va O‘zbek alifbosi Bugungi kunda sun’iy intellekt, avtomatik tarjima tizimlari, matn tanish va ovozli kiritish texnologiyalarining rivojlanishi yozuv tizimlarining standartlashuvi va qulayligini talab qilmoqda. O‘zbek alifbosining zamonaviy texnologiyalar bilan integratsiyasi quyidagi jihatlar orqali amalga oshirilishi mumkin: • Ovozli kiritish va avtomatik transkripsiya tizimlari • Sun’iy intellekt yordamida avtomatik tarjima va matn tahlili • Unicode standartlari va global foydalanish imkoniyatlari • O‘zbek tilining raqamli kontentga moslashtirilishi Mavjud kamchiliklar va ularning yechimlari Hozirgi kunda alifbo bilan bog‘liq quyidagi asosiy muammolar mavjud: 1. Grafik noqulayliklar – ‘O‘’ va ‘G‘’ harflarining texnik jihatdan qiyinchilik tug‘dirishi. 3 90 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 2. Yozuv va talaffuz farqlari – Ayrim harflarning talaffuz va yozuvdagi tafovuti. 3. Global integratsiya muammolari – Xalqaro matn kiritish tizimlarida ba’zi harflarning mos kelmasligi. Bu muammolarni bartaraf etish uchun quyidagi yo‘nalishlar taklif qilinadi: • Harflarning xalqaro standartlarga mos kelishini ta’minlash • Yangi texnologiyalar bilan mos ishlovchi variantlarni sinovdan o‘tkazish • Akademik va lingvistik ekspertlar ishtirokida keng muhokamalar o‘tkazish Metodlar: Maqola doirasida quyidagi metodlardan foydalanildi: • Tarixiy-tahliliy yondashuv – O‘zbek alifbosining rivojlanish jarayoni o‘rganildi. • Empirik tadqiqotlar – Talabalar va mutaxassislar orasida so‘rov o‘tkazildi. • Lingvistik eksperimentlar – Harflarning talaffuz va yozuvdagi qulayligi tahlil qilindi. Natijalar: Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki: • Alifboning raqamli texnologiyalar bilan integratsiyasini kuchaytirish zarur. • ‘O‘’ va ‘G‘’ harflariga muqobil variantlarni joriy etish xalqaro tizimlarga moslashish imkonini beradi. • O‘zbekistonning ta’lim tizimida alifbo bilan bog‘liq texnik va metodik o‘zgarishlar talab qilinadi. Muhokama: Alifbo bilan bog‘liq muammolarni hal qilishda turli fikrlar mavjud. Ayrim mutaxassislar mavjud alifboni yaxshilash tarafdori bo‘lsa, boshqalari yangi variantni ishlab chiqish taklifini ilgari surmoqda. Asosiy e’tibor texnologik moslashuvchanlikka qaratilishi lozim. «Bir tovushga — bir harf» tamoyili amaldami? Alifbodagi bahsli to‘rt harfni o‘zgartirish zaruratiga to‘xtalar ekan, departament «xalqimiz tarixda foydalangan arab, lotin, kirill yozuvlari ham „bir tovushga — bir harf“ tamoyiliga asoslangan», degan fikr