YASHIL SIYOSAT VA ADABIYOT: YOVVOYI TABIATNI ASRASH G‘OYASINI YOSHLAR ONGIDA SHAKLLANTIRISH

Аннотация

Maqola, ekologik ongni shakllantirishda adabiyotning o‘rni va yosh avlodda tabiatni asrash g‘oyasini rivojlantirishda Ernest Seton-Tompsonning asarlarining rolini ko‘rib chiqadi. Seton-Tompsonning yovvoyi tabiatni himoya qilishga bo‘lgan chaqiriqlari, adabiyotning ekologik masalalar bilan bog‘liq o‘rni, yoshlar orasida tabiatni sevish va unga bo‘lgan mas’uliyatni shakllantirishdasamarali vositabo‘lishi mumkinligi ko‘ribchiqadi. Kalit so‘zlar: ekologiya, yashil siyosat, tabiatni asrash, adabiyot, yosh avlod, ekologik ong, yashil iqtisodiyot. Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan 2025-yilni “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili” deb e’lon qilindi. Bu tashabbus ekologik ongni rivojlantirish va yashil iqtisodiyotga o‘tish uchun davlat tomonidan qilingan muhim qadam hisoblanadi. Yashil siyosat va ekologik muammolarni hal qilish, tabiatni asrashga bo‘lgan mas’uliyatni jamiyatda keng yoyish zarurati mavjud. Bunday masalalarda adabiyotning roli juda katta, chunki u nafaqat o‘quvchilarni ekologik ongga ega qilish, balki ularda tabiatga bo‘lgan mehr va ehtiromni shakllantirishga yordam beradi. Adabiyot orqali yoshlar ongida tabiatni asrash g‘oyasini rivojlantirish imkoniyatlarini o‘rganish, ayniqsa Ernest Seton-Tompson kabi yozuvchilarning asarlari asosida tahlil qilish muhimdir. Seton-Tompson, o‘zining yovvoyi hayvonlar va tabiatni himoya qilishga bo‘lgan chaqiriqlari orqali, yoshlarni ekologik ongni rivojlantirishga undaydi. Muhtaram prezidentimiz yilni “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili” deb e’lon qilish tashabbusi, butun jamiyatni ekologik ongni rivojlantirishga chaqiradi. Yashil siyosatni amalga oshirishda atrof-muhitni saqlash va unga bo‘lgan mas’uliyatni shakllantirish juda muhimdir. Bu borada adabiyotning roli alohida ahamiyatga ega, chunki u tabiatni sevishni, uning go‘zalligini qadrlashni o‘rgatadi va yoshlarni tabiatni asrashga undaydi. Ernest Seton-Tompsonning asarlari, ayniqsa “Lobo” va “Yovvoyi yo‘rg‘a”, tabiatni asrashga bo‘lgan qiziqishni rivojlantirishda samarali vosita bo‘lishi mumkin. Seton-Tompson o‘z asarlarida yovvoyi hayvonlarning erkinligini himoya qilishni, ular uchun kurashni va insonning tabiatga ta’sirini tasvirlagan. Bularning barchasi ekologik ongni shakllantirishda va yoshlarni tabiatga bo‘lgan ehtiromni rivojlantirishdamuhimo‘rin tutadi. Seton-Tompson yovvoyi hayvonlarning erkinligini saqlash va tabiatni himoya qilish g‘oyasini o‘zining hikoyalarida aks ettirgan. Uning asarlari, ayniqsa yoshlar uchun, tabiatni sevish, unga zarar yetkazmaslik va yovvoyi hayvonlarni himoya qilish zarurligini anglashga yordam beradi. Seton-Tompsonning asarlarida tabiatga bo‘lgan mehr-muhabbatni shakllantirish, uning o‘zida ekologik siyosatni amalga oshirishgabo‘lgan ehtiyojni anglatadi. Seton-Tompsonning “Lobo” asarida, Lobo va uning oilasining insonlar tomonidan izlanishi va qirg‘in qilinishi tasvirlanadi. Bu asar, hayvonlarning erkinligini himoya qilish va tabiatga www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 14,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 bo‘lgan hurmatni targ‘ib qiladi. Boshqa bir asarida, “Yovvoyi yo‘rg‘a”, Seton-Tompson yovvoyi otlarni tasvirlaydi va ularning erkinligini saqlab qolishzaruriyatini ta’kidlaydi. “Lobo butun dunyo bo‘ylab erkin yurishga va o‘zining oilasi uchun jang qilishga haqli edi. Ammo insonlar, uning erkinligini butunlay o‘rab, uni yo‘q qilishga harakat qilishdi. Tabiatning himoyasi bo‘lgan bu kurash, bir necha yillar davomida o‘zining asl maqsadini yo‘qotdi.” (Seton- Tompson, 1898) Huddi shundaychaqiriq Yovvoyi yoʻrgʻaasarida ham aytib oʻtilgan: “Yovvoyi otlar erkin yurishga haqli. Ularning kuchi, go‘zalligi va erkinligi tabiatning eng yaxshi asaridir. Lekin odamlar, bu otlarni qul qilishga intilishmoqda, ular hayvonlarning haq- huquqlarini inobatga olishmaydi.” (Seton-Tompson, 1905) Bu misollar, Seton-Tompsonning asarlarida tabiatni himoya qilishning ahamiyatini va ekologik ongni rivojlantirishdaqanday muhimo‘rintutishiniko‘rsatadi. Seton-Tompsonning asarlari, yoshlarni tabiatni sevishga va uni himoya qilishga undaydi. Ushbu asarlar, ekologik siyosat va yashil iqtisodiyotni rivojlantirishda adabiyotning o‘rni qanday katta ekanligini ko‘rsatadi. Adabiyot orqali yoshlar tabiatning muhimligini anglashadi, yovvoyi hayvonlarning erkinligini qadrlashadi va tabiatni himoya qilishga bo‘lgan mas’uliyatni his qilishadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Mirziyoyev, Sh. (2024). Nutq, 2025-yilni “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili” deb e’lon qilish.President.uz. 2. Seton-Tompson, E. (1898). Lobo, the King of Currumpaw. New York: Charles Scribner’s Sons. 3.Seton-Tompson, E. (1905). ThePacing Mustang. NewYork: Charles Scribner’s Sons. 4. Buronova, D. (2024). Yovvoyi tabiatning tiklanishi: Ernest Seton-Tompsonning “Lobo” va “Yovvoyi yo‘rg‘a” asarlari tahlili. Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit, 101- 102. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODI