HUDUDNING DRAYVER TARMOQLARINI YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISH – DAVR TALABI

Аннотация

This article analyzes ways to enhance development strategies for driver sectors in regions based on green economy principles. The research aims to balance ecological sustainability, economic efficiency, and social development for a holistic approach to regional growth. Keywords: Green economy, driver sectors, regional development, sustainability, ecological efficiency, strategies, economic growth, social balance, innovations. Kirish. Hududning drayver tarmoqlarini yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida rivojlantirish strategiyalarini takomillashtirish – zamonaviy iqtisodiy va ekologik sharoitlarda juda dolzarb hisoblanadi. Yashil iqtisodiyot tamoyillari tabiiy resurslarni muhofaza qilish, energiya samaradorligini oshirish va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga 119 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-3 qaratilgan yondashuvdir. Hozirgi kunda global iqlim o’zgarishi, atrof-muhitning ifloslanishi va resurslarning cheklanishi kabi masalalar jahon miqyosida dolzarb muammolar sifatida ajralib turadi. Hududiy rivojlanish, o’z navbatida, iqtisodiy o’sish, ijtimoiy barqarorlik va ekologik muhofazani birlashtiradigan kompleks jarayon hisoblanadi. Drayver tarmoqlari – bu iqtisodiy o’sishni tezlashtiruvchi va hududiy rivojlanishga ta'sir ko’rsatuvchi sohalardir. Ularni yashil iqtisodiyot tamoyillari asosida rivojlantirish, nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirish, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va ijtimoiy rivojlanishni ta'minlash uchun ham zarurdir. Ushbu tadqiqotning ahamiyati, regionlarda yashil iqtisodiyot tamoyillarini tatbiq etish, drayver tarmoqlarini rivojlantirish va ularning barqarorligini oshirishga yo’naltirilgan strategiyalarni ishlab chiqishdan iborat. Bu nafaqat mahalliy iqtisodiyotni mustahkamlashga, balki global miqyosda barqaror rivojlanishga hissa qo’shishga ham imkon beradi. Shunday qilib, tanlangan mavzu iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy jihatdan muhim axborot va strategiyalarni taqdim etishi bilan birga, hududiy rivojlanishni yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiladi. Asosiy qism. Bozor iqtisodiyoti sharoitida yashil iqtisodiyotning amaliy vazifalari maxsus, keng qamrovli va teran tadqiqotlar bilan shug‘ullanadigan, tabiatdan oqilona foydalanishning nazariy asoslarini ishlab chiqadigan “Yashil iqtisodiyot” fani shakllandi. Ushbu atama ilk bor adabiyotlarda 1989-yilda Buyuk Britaniya hukumati uchun yetakchi qitisodchilar tomonidan “Yashil iqtisodiyot” ni rivojlantirish rejasi deb nomlangan hisobotda foydalanilgan1. Yashil iqtisod atrof-muhitni himoya qilish targ‘ibotchilari va yashil siyosatchilardan ularning ehtiyoji tufayli paydo bo‘ldi. U pastdan yuqoriga va mavhum nazariyalardan ko‘ra amalda barqaror iqtisodiyotni qurayotganlardan o‘sdi. Iqtisodiy o‘sish bilan bog‘liq aniq muammolar olimlar tomonidan e’tibordan chetda qolmadi: ba’zi iqtisodchilar ularni payqashdi va keyin bu tashvishlarni o‘z intizomiga kiritishga harakat qilishdi. Bu atrof-muhit iqtisodiyotining rivojlanishiga, shuningdek, tabiiy resurslar asrab avaylash yashil iqtisodiyotni o‘rganishga olib keldi. Atrof-muhit bo‘yicha iqtisodchilar ushbu salbiy ta’sirlarni intizomga qaytarishni xohlashdi. Biroq, ular hali ham bu mavzuga ilmiy va o‘lchovga asoslangan tarzda yondashdilar, masalan, odamlarning tabiatni 1 Blueprint for a Green Economy: David Pearce, Anil Markandya and Edward B. Barbier. Earthscan, London, Great Britain, 1989. 192 pp. 120 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-3 ifloslanishi yoki yashash joyining yo‘qolishidan qanchalik tashvishlanayotganini o‘lchash uchun tabiiy muhitni asrab avaylash va iqtisodiy baholash ham muhim ahamaiyatga ega ekanligini fanning o‘zi kelajakda isotlab beradi. Boshqacha qilib aytadigan bo‘lsak, iqtisodning an’anaviy ravishda baholanishi mumkin bo‘lmagan narsani chetga surib qo‘yishi yoki e’tiborsiz qoldirishi hali ham amal qilib kelindi, ammo javob hayotning qandaydir tarzda iqtisodiyot e’tiborsiz qoldirgan jihatlarini baholashga urinish edi. Yashil iqtisodchilar buni kategoriya xatosi deb hisoblashadi; boshqacha qilib aytganda, ular hayotning ba’zi jihatlarini shunchaki o‘lchab bo‘lmaydigan ijtimoiy yoki ma’naviy qiymatga ega ekanligini qabul qilish muhim deb hisoblashadi. Darhaqiqat, ko‘plab yashil iqtisodchilar hisoblashning o‘zi muammoning bir qismi ekanligini taxmin qilishgacha borishadi. Bitta misol uchun, har qanday narsani hisoblash uchun biz dunyoni alohida toifalarga ajratishimiz kerak, masalan, yarim kunlik yoki to‘liq kunlik ishchilar, erkaklar yoki ayollarning tabiiy muhitga e’tivor darajasini iqtisodiy aholash desak maqsadga muvofiq o‘lar edi. Bu iqtisodiyot va jamiyatga yashil yondoshuvning asosi bo‘lgan holizm tamoyiliga qarshi chiqadi. Yana bir misol: O‘lchov jarayonining tabiati bizning tajribamizni chap qo‘l o‘ng qo‘l qilayotgan zararni ko‘ra olmasligi uchun qismlarga ajratishdir. Garchi bu turdagi “atrof-muhitni hisobga olish” foydali bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da