Психолого-педагогические технологии, их применение и особенности

Аннотация

Ключевые слова: В статье содержатся сведения о психолого- психолого-педагогические педагогических технологиях, их роли в образовании, технологии, принципах, видах, характеристиках и психо- образование, технологических процессах, содержании деятельности воспитание, школа, участника психо-технологического процесса. При этом ученик, выделены современные психолого-педагогические поведение, технологии и их классификация. урок, психоэмоциональное состояние, индивидуализация, работоспособность, способности, интерес, адаптация, мышление, творчество. Psixologik-pedagogik texnologiyalar – bu pedagogika va psixologiya tamoyillariga asoslanib, har tomonlama amalga oshiriladigan ta’lim va tarbiyaga yondashuvlardir. Psixologik va pedagogik texnologiyalarni tanlash o‘qituvchining o‘z oldiga qo‘yadigan maqsadiga va kim bilan ishlashiga bog‘liq. Zamonaviy tendentsiyalarni hisobga olgan holda, talabalar osongina o‘zlashtira oladigan raqamli interaktiv vazifalar ustuvor hisoblanadi. Zamonaviy dunyoda maktablar hissiy va xulq-atvori buzilgan bolalar sonining ko‘payishi muammosiga duch kelmoqda. Bu ularning boshqalar bilan muloqot qilishini qiyinlashtiradi. Bu esa kognitiv jihatga salbiy ta’sir qiladi va keyinchalik maktab o‘quv dasturini ishlab chiqishga to‘sqinlik qiladi. Shu munosabat bilan o‘quvchilarning psixo-emotsional holatini barqarorlashtirish va ruhiy salomatligini mustahkamlashga yordam beradigan samarali psixologik- pedagogik texnologiyalarni topish va ulardan foydalanish zarurati tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Maktab o‘quvchilarida psixologik muammolar paydo bo‘lishiga yordam beradigan bir qator sabablar mavjud, masalan: • haddan tashqari o‘quv yuklamasi; • oiladagi noqulay muhit; • tengdoshlarning yordami yo‘qligi; 417 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 • ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarning salbiy ta’siri; • nosog‘lom turmush tarzi. Bu omillarning barchasi bolada hissiy buzilishlar, tashvish, depressiya, tajovuzkor xatti-harakatlar va boshqa psixologik muammolarning rivojlanishiga olib keladi. Ta’limdagi zamonaviy psixologik-pedagogik texnologiya – bu psixologiya va pedagogika sohasidagi ilmiy tadqiqotchilar tomonidan bolalar va o‘smirlarning ta’lim va tarbiyasini takomillashtirish maqsadida ishlab chiqilgan usullar majmuidir. U o‘qituvchilarga o‘quvchilarning individual xususiyatlarini tushunishga yordam beradi hamda ularga qulay va samarali ta’lim muhitini yaratish vositalarini taqdim etadi. Ta’limni individuallashtirishning psixologik-pedagogik texnologiyasining belgilari • maqsadga ega bo‘lish; • bolaning aqliy rivojlanishini o‘z vaqtida baholash, faoliyat samaradorligini va psixologik-pedagogik ta’sir samaradorligini nazorat qilish imkonini beruvchi diagnostika vositalari majmuasining mavjudligi; • belgilangan maqsadlarga erishishni kafolatlovchi usullar, vositalar va shartlar tizimi; • ish samaradorligini ko‘rsatuvchi jarayon va faoliyat natijalarini tahlil qilish; • O‘qituvchi-psixologning ta’lim makonining sub’ektlari (bolalar, o‘smirlar, o‘qituvchilar, ota-onalar, ma’muriyat va boshqalar) bilan o‘zaro munosabatlarini tizimlashtirishning o‘zgarishlar jarayoni. (rivojlanish, psixoprofilaktika, ijtimoiy- psixologik moslashuv, psixokorreksiya, psixologik yordam, qo‘llab-quvvatlash va boshqalar). Psixologik-pedagogik texnologiya tamoyillari Psixologik-pedagogik ta’lim texnologiyasi – bu psixologiya va pedagogika tamoyillariga asoslangan, ta’lim maqsadlariga samarali erishishni ta’minlaydigan ta’lim va tarbiyaning tizimli yondashuvidir. Bolalar bilan ishlash uchun turli xil psixologik va pedagogik texnologiyalar mavjud bo‘lib, ularning har biri o‘ziga xos xususiyatlarga va afzalliklarga ega. Muayyan tamoyillar har bir o‘quvchining rivojlanishi uchun maqbul muhitni yaratish, o‘qitish va ta’lim samaradorligini oshirish, shuningdek, barkamol shaxsni shakllantirishga yordam beradi: • Ta’lim va tarbiyani birlashtirish tamoyili. Psixologik-pedagogik texnologiyadan foydalanish o‘quvchilarda nafaqat bilim, balki qadriyat yo‘nalishlari, ijtimoiy ko‘nikma va shaxsiy fazilatlarni ham rivojlantiradi. Ta’lim va tarbiyani uyg‘unlashtirish bizga zamonaviy jamiyatda hayot va faoliyatga tayyor, barkamol shaxsni shakllantirishga imkon beradi. • Faol yondashuv tamoyili. Psixologik-pedagogik texnologiya o‘quvchilarning faol faoliyatiga e’tibor beradi. Bu ularga mustaqillik, ijodiy fikrlash, muammolarni yengish va qaror qabul qilish qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi. Bunday yondashuv o‘quvchilarga o‘z faoliyati orqali bilim va ko‘nikmalarni egallash imkonini beradi, bu esa o‘rganishni yanada samarali va qiziqarli qiladi. • Ta’limni individuallashtirish tamoyili. Maktabdagi psixologik-pedagogik texnologiya har bir o‘quvchining individual xususiyatlarini hisobga oladi. Bu har bir bolaning rivojlanish darajasi, qobiliyatlari, qiziqishlari va ehtiyojlarini hisobga olgan holda, u bilan ishlashning turli usullaridan foydalanishni