YOSHLARDA FAOL FUQAROLIK POZITSIYASINI YUKSALTIRISHDA MUOMALA MADANIYATINING O‘RNI

Аннотация

Maqolada yoshlarning jamiyat hayotidagi ishtiroki turli yo‘nalishlarga ega bo‘lishi, jamiyatning manfaatlari muomala madaniyati talablariga bog‘liq bo‘lishi falsafiy tadqiqot ob’ekti sifatida tahlil etilgan. Bu jamiyatda yoshlarning o‘zaro muomala madaniyatini qo‘llab-quvvatlash, ularning jamiyatdagi faol fuqarolik pozitsiyalarini kuchaytirish masalalari tadqiq etilgan. Kalit so‘zlar: yoshlar, muomala madaniyati, axloqiy ideal, faol fuqarolik pozitsiyasi, hamkroilk, jamiyat, axborot. Muomala madaniyatini yoshlar o‘rtasida yuzaga keladigan munosabatlar xususiyatiga ko‘ra salbiy va ijobiy jihatlarga ega. Uning salbiy shakllari yoshlar o‘rtasidagi aloqalarni uzishga, raqiblarni bloklash va izolyasiyalash, faollikni susayishi, nizolar va zo‘ravonlikka olib keladi. Salbiy ta’sirning o‘ta destruktiv shakllari jamiyatda yoshlar o‘rtasidagi ba’zi bir qurolli to‘qnashuvlar shaklida ifodalanib, ular o‘z nuqtai nazarini tushunishni va murosaga kelishni to‘la istamaslik bilan yuzaga keladi. Yoshlar o‘rtasida muomala madaniyatining pozitiv shakllari o‘zaro munosabatlarni mustahkamlash va o‘zaro ishonch, hamkorlik va hamkorlik qo‘shma echimlarni ishlab chiqish bilan bog‘liq. Ijobiy o‘zaro ta’sir jarayonida yoshlarning harakatlari va qarama-qarshiliklar tizimida ma’lum muvozanat hosil bo‘ladi. Bunday o‘zaro hamkorlikning natijasi muammolarni murosaga keltirish va muvaffaqiyatli hal etish sodir bo‘ladi. Shu bilan birga, o‘zaro hamkorlikning barcha ishtirokchilari bo‘lgan yoshlarda faollik, tanlov va harakat erkinligi, o‘z-o‘zini amalga oshirish va maqsadlarga erishish imkoniyati, munosabatlarda tenglik, faol fuqarolik pozisiyalarining ochiqligi, o‘zgarish qobiliyati va tayyorligi bilan ajralib turadi. Turli ijtimoiy sub’ektlarning pozisiyalari va takliflari bir-birini to‘ldiradi, birlashtiradi va o‘zaro boyitadi. Hamkorlik ijtimoiy tizim va sub’ektlarni o‘zgaradi. Shu bilan birga, yoshlarning faol fuqarolik pozisisi juda farq qiladi. Biroq, umumiy natija har doim muayyan vaqt oralig‘ida ko‘plab sub’ektlarning sa’y-harakatlarini muvofiqlashtirishdir. Bunday o‘zaro ta’sir jarayonida yoshlarning pozisiyalarida muvofiqlashtirilgan o‘zgarishlar yuz beradi. Muomala madaniyatining konstruktiv shakllari huquqiy shart-sharoitlarga asoslanadi. Ular hukumatning demokratik tabiati va faoliyati, fuqarolik jamiyatining ko‘plab sub’ektlari manfaatlari va faoliyatining ifodalanishini ta’minlovchi kafolat va tartiblarning mavjudligidan iborat. Demokratik plyuralizm jamiyat hayotining xilma-xilligi, uyushmalarda turli manfaatlar, jamiyat hayotining barcha sohalarida monopoliyaning yo‘qligi, fuqarolik jamiyatining barcha sub’ektlarining erkin va teng faoliyati, ijtimoiy kuchlar, siyosiy raqobat va tashabbusning o‘zaro nazorati, fuqarolik sadoqatini hurmat qilish, maqsadlar va qadriyatlarni birlashtirish asosida muayyan birlik va barqarorlikni saqlash, bag‘rikenglik va kelishuvga erishish hisobalanadi. Muomala madaniyatining barcha sub’ektlari o‘z maqsadlarini amalga oshirishga intilishi tabiiy, ammo ular boshqalarning manfaatlari va da’volarini ham hisobga oladi. Xulq-atvor qoidalari tizimi ishlab chiqiladi. O‘zaro ta’sir ishtirokchilari bir-biriga qarama-qarshi bo‘ladilar. 67 “YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA 2025-YIL YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI” 28-29-MART Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi G.V.Atamanchukning fikriga ko‘ra, o‘zaro munosabatlarning ijobiy shakllarining asosi aloqa hisoblanadi. “Muomala jamiyat va inson hayotini qo‘llab-quvvatlashning o‘ziga xos tizimi bo‘lib, unda faoliyat va uning mahsulotlari almashinuvi”[1]. Harakatlarning o‘zaro yo‘nalganligi pozisiyalarni katta faollik va tashqi ta’sirlarga reaktivlashtirish tomon boyitish va tuzatishga olib keladi. Ijtimoiy munosabatlar jarayonida odamlar o‘rtasidagi bog‘liqlik, qarama-qarshilik va aqliy-amaliy sa’y-harakatlarni birlashtirish zaruriyati vujudga keladi. Ijtimoiy munosabatlar ijtimoiy faoliyatning barcha shakllariga xos bo‘lib, fuqarolik hayotining muhim elementi hisoblanadi. Fuqarolik jamiyatida muomala madaniyatining belgilovchi xususiyati ongli ravishda maqsadlarni qo‘ya oladigan, birlasha oladigan va o‘zaro ta’sir ko‘rsata oladigan turli aktyorlarning o‘zaro munosabatidir. Shuni unutmasligimiz kerakki, muomala madaniyati uzluksiz, ochiqlik va prosessual, muqobillik bilan tavsiflanadi. Davlat amaliyoti o‘z sub’ektlarining muomalaini o‘z ichiga oladi, maqsad va vositalarni ongli tanlash, axborot va muhokama qilish, umumiy dasturlarni yaratish zarur. Bularning barchasi avtomatik ravishda emas, balki fikr almashish va muomala jarayonida o‘rnatiladi. Bu ish qoidalari fuqarolik holatda beriladi ishlab chiqarilgan, aniq loyihalar va echimlar tomonidan ta’qib qilinadi. Yondashuvlar va birgalikdagi sa’y-harakatlarni muhokama qilish va taqqoslash natijasida fuqarolar va ularning birlashmalari birgalikdagi faoliyatining yangi shakllari vujudga keladi. Falsafiy lug‘atda dialog lingvistik vosital