ПСИХОЛОГ И ЕГО ОБЯЗАННОСТИ В ИНКЛЮЗИВНОМ ОБРАЗОВАНИИ

Аннотация

Ushbu maqolada Inklyuziv ta’lim muassasasida ta’lim-tarbiya olayotgan maxsus yordamga muhtoj bolalarning ayrimlari doimiy ravishda tibbiy xizmatga muhtoj bo‘lishi mumkinligi yoritilgan . Kalit so‘zlar: inkluziv ta’lim , shaxs, tibbiy-ijtimoiy, tarbiyachi, ta’lim samaradorligi, tarbiyachi, bolalarning faolligini. Hozirgi kunda mamlakatda nogironlikning oldini olish va nogironligi bo‘lgan shaxslarning yashash, o‘qish, mehnat qilish va dam olishlari uchun qonuniy asos yaratilgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 1 avgustdagi F-5006-son farmoni nogironligi bo‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirishga qaratilgan. Bu ta’lim amaliyoti va o‘qitish xizmatlarini tashkillashtirishni, ularga fundamental, aniq o‘zgarishlar kiritishni talab etadi. 2017 yil 7 fevraldagi O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risidagi PQ-4947-son Qarori [2] hamda mazkur faoliyatga tegishli boshqa me’yoriy- huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirish, ularni nazariy hamda amaliy asoslash, bu jarayonni metodik qo‘llanmalar bilan ta’minlash pedagogika va maxsus pedagogika fanlari zimmasiga tushadi. Ijtimoiy xizmatlarning yakka tartibdagi dasturi — yolgʻiz yashaydigan hamda yolgʻiz keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslarning yashash holatini baholash asosida ishlab chiqiladigan, ijtimoiy xizmatlarning va ijtimoiy yordam boʻyicha xizmatlar roʻyxatini, ularning hajmlarini, ularni koʻrsatishning davriyligini, shart-sharoitlari va muddatlarini, shuningdek mas'ul shaxslarni, shu jumladan yolgʻiz yashaydigan hamda yolgʻiz keksa va nogironligi boʻlgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining majburiyatlari tavsifini oʻz ichiga oladigan hujjat;internat muassasalari — keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslarga ijtimoiy xizmatlar koʻrsatadigan nogironligi boʻlgan shaxslar uchun «Muruvvat» internat- uylari, keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar uchun «Saxovat» internat-uylari, Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining Urush va mehnat faxriylari uchun respublika pansionati;fuqarolar yigʻinining ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha komissiyasi (ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha komissiya) — qonunchilikka muvofiq aholining zaif toifalarini ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash maqsadida tashkil etiladigan fuqarolar yigʻini komissiyasi, uning tarkibiga fuqarolar yigʻini raisi, uning maslahatchilari va mas'ul kotibi, komissiya tarkibiga saylangan fuqarolar yigʻini hududida yashaydigan shaxslar, tuman (shahar) tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish boʻlimining xodimi, davolash-profilaktika muassasasining vrachi, shuningdek, zarurat boʻlganda, tuman (shahar) davlat soliq inspeksiyasining, tuman (shahar) hokimligi moliya boʻlimining vakillari va ichki ishlar organlarining profilaktika boʻyicha inspektori kiradi;oʻzgalar parvarishiga muhtoj boʻlgan yolgʻiz yashaydigan keksalar va nogironlar (yolgʻiz yashaydigan keksalar va nogironlar) — yolgʻiz yashaydigan yoki keksalar va nogironlar, voyaga etmagan bolalar yoxud qamoqda va jazoni oʻtash muassasalarida, uzoq muddat davolanishda boʻlgan shaxslar bilan birga yashaydigan oʻzgalar parvarishiga muhtoj boʻlgan pensiya yoshidagi shaxslar (60 yoshga etgan erkaklar, 55 yoshga etgan ayollar) hamda I va II guruh nogironlari; Andijon davlat pedagogika instituti universaljurnal.uz 473 “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim, fan, innovatsiya va ilmiy tadqiqotlarning salmoqli natijalari: muammo va yechimlar” mavzusida Respublika ilmiy anjuman to’plam materiallari 2024-yil 19-aprel kun. Maxsus ta’lim muassasalari imkoniyati cheklangan bolalar uchun ijtimoiy yordamga muhtoj qatlamda tor doiradagi ijtimoiylashishga yordam berish bilan cheklanib qoladi. Shuning uchun taniqli psixolog, defektolog L.S.Vigotskiy tomonidan bu tor doiradan chiqish, maxsus ta’lim bilan umumta’lim tizimidagi uyg‘unlikka erishish deb ta’kidlagani, ayni haqiqat. Yuqoridagi hamda Yurtboshimizning 2020 yil 13 oktyabrdagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora- tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–4860-sonli qarori yurtimizda inklyuziv ta’limning amaliy jihatdan e’tibor qaratishga asos bo‘ldi. Unga ko‘ra maktablarga inklyuziv joriy etilishi statistik ma’lumotlarga qaraganda, 2021-2022 o‘quv yilida 31 ta umumta’lim maktabida 87 nafar alohida yordamga muhtoj bolalar qamrab olingan bo‘lsa, 2022-2023 o‘quv yiliga kelib, inklyuziv sinflar soni 195 tani tashkil etib, qamrov 504 nafarni tashkil etgan. Bu shuni ko‘rsatadiki, inklyuziv ta’limga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortmoqda. Albatta, inklyuziv ta’lim tashkil etilgan maktablarda imkoniyati cheklangan bolalar va o‘smirlarning ta’lim olishlari uchun zaruriy psixologo - pedagogik, korreksion sharoitlarni yaratish, ularning imkoniyatiga yo‘naltirilgan umumta’lim dasturlari va korrektsion ishlarni amalga oshirish orqali ruxiy rivojlanishi, ijtimoiy moslashtirishni amalga oshirish vazifalari yotadi. Maxsu