INKLUZIV TA’LIM XIZMATLARI BOZORINI TO‘LAQONLI RAQOBATDOSHLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI TA’LIM RESURSLARNING AHAMIYATI

Аннотация

Mazkur maqolada inklyuziv ta’lim xizmatlari bozorining to‘laqonli raqobatbardoshligini oshirishda raqamli ta’lim resurslarining ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonining shaxsiylashtirilishi, keng ommaga yetib borishi va ta’lim olish imkoniyatlarini oshirish orqali inklyuziv ta’limning rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Raqamli ta’limresurslarini joriy etish orqali ta’lim xizmatlarini iqtisodiy samaradorlikka erishish, yangi innovatsion yechimlarni yaratish va bozor raqobatbardoshligini oshirish mumkinligi ta’kidlanadi. Kalit so‘zlar: raqamli texnologiyalar, inklyuziv ta’lim, shaxsiylashtirilgan ta’lim, masofaviy ta’lim,imo-ishoratili, daktil alifbo. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyotida Hukumatimiz tomonidan jamiyatimizda imkoniyati cheklangan shaxslarga bo‘lgan e’tibor yanada oshdi. Shuningdek, yurtimiz kelajagi bo‘lgan yosh va barkamol sog‘lom avlodni tarbiyalashda, inkluziv ta’limga bo‘lgan intilishlarini yanada qo‘llab-quvvatlash borasidagi amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar amalda o‘zining ijobiy natijasini bermoqda. Darhaqiqat, yurtimiz kelajagi bo‘lgan barkamol sog‘lom avlod tarbiyasida ularga yaratilayotgan ta’lim-tarbiya muassasalari bilan birga inkluziv ta’limning o‘rni beqiyosdir. Jahon ta’lim va ilmiy-tadqiqot muassasalarida daktil va imo-ishora nutqiga asoslangan kommunikativ kompetensiyalarni takomillashtirish, ta’limning har bir bosqichida shaxsning shakllanishi jarayonida daktil va imo-ishora nutqi asosidagi kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlari amalga oshirilmoqda. O‘qitishning intensiv texnologiyalarini takomillashtirish, intensiv ta’lim texnologiyalari vositasida kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirish, imo-ishora nutqi vositasida muloqotga kirishish, jamiyatda ishlashga jalb etish metodlarini takomillashtirishga doir ilmiy-tadqiqotlarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbek imo-ishora tili va brayl alifbosini rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2022-yil 21-oktabrdagi PQ-407-sonli qarori 5- band uchinchi xatboshida ilgʻor xorijiy tajribaga tayangan holda oʻzbek imo-ishora tilining ilmiy asoslarini va uning lotin yozuviga asoslangan daktil alifbosini ishlab chiqish hamda o‘zbek imo- ishoratiliga o‘qitishdazamonaviy axborottexnologiyalar, innovatsion vositalarva usullarni keng qo‘llash vazifalari belgilanib o‘tilgan. 343 Raqamli texnologiyalar hayotimizga shunchalik singib ketdiki, bugungi kunda nafaqat kundalik faoliyatimiz, balki ta’lim sohasi rivojini ham ularsiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Tabiiyki, boshqa sohalarda bo‘lgani singari kabi raqamli texnologiyalarni ta’limda joriy etish ham uning faoliyatini tubdan o‘zgartirmoqda. Bu nafaqat ta’lim oluvchilar va pedagoglar o‘rtasidagi Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue2,Mart 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. munosabatlar bilan bog'liq bo‘lib qolmay, balki inklyuziv ta’lim tizimini raqamli elektron dasturlarorqali o‘qitishusullarigacha ham yangiliklar kirityapti. Elektron ta’lim muhitini yaratish va unda ishlash bo‘yicha respublikamiz olimlaridan M.Aripov [6], U.Begimqulov [8], F.Zakirova [3], O.Mamarajabov [9] va boshqalar, MDH olimlari V.V.Borisova, O.G.Nalbandyan [1], V.N.Strelsov [2], xorijlik olimlar E.Simon [13], A.M.Patxon[12]vaboshqalar tomonidan o‘rganilgan. Saule Kudubayeva tomonidan tilshunoslikning bir sohasi bo‘lgan semantika iboralar va belgilar birikmalari orqali berilgan ma'nolarni tekshirishga qaratilgan. Muallif og'zaki va imo-ishora tillari o‘rtasidagi o‘xshashlik darajasini o‘rganishga kirishadi, ularning asosiy farqlarini ta’kidlaydi. Tadqiqotning asosiy maqsadi qozoq tilidagi gap qismlarining imo-ishora bilan ifodalangandagi xususiyatlarini, fe’l va qo‘shimcha zamonlarning tarjimasini tartibga solish tamoyillarini sinchiklab o‘rganishdan iborat. Maqolada sub’ekt-ob’ekt-predikat asosida matnni imo-ishora tiliga tarjima qilish formulalari batafsil bayon etilgan. Sub’ekt-ob’ekt munosabatini ko‘rsatadigan va so‘zlashda kim so‘zlovchi, “ob’ekt” yoki “sub’ekt” rolini bajarishini aniqlaydigan misollar keltirilgan. Shuni ta’kidlash kerakki, muvaffaqiyatli tarjima qilish uchun birinchi navbatda jumlaning ma'nosini tushunish kerak. Maqola qozoq imo-ishora tili semantikasining maftunkor olamida ham strukturaviy elementlarni, ham kontekstual jihatlarini tushunishmuhimligini ta'kidlab yakunlanadi [11]. Bugungi kunda elektron ta’lim muhitida o‘qitish ta’limni avtomatlashtirish, ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi usul va materiallarni loyihalash va qo‘llash yo‘li bilanta’limjarayonini optimallashtirishtamoyillari asosidatakomillashtirishdan iborat [10]. Elektron ta’lim muhiti bu - axborotlashgan ta’lim muhitining sinonimi sifatida foydalanuvchilarning ta’limiy manbaalariga bo‘lgan e