БОШЛАНГИЧ СИНФЛАРДА НАТЮРМОРТ ИШЛАШНИНГ САМАРАЛИ МЕТОДЛАРИ

Аннотация

Working on still life in elementary grades plays a significant role in developing children's creative abilities, broadening their horizons, and teaching them to appreciate the beauty of nature. This article discusses effective methods for teaching still life to elementary school students, innovative approaches used in the educational process, and practical aspects of teaching. The methods recommended in the article help enhance students' creative activity and fosteraresponsible attitudetoward theirwork. Keywords:creative activity, education, elementary grades, methods, nature, still life, students, teaching, teaching process, training. Бошланғич синф ўқувчиларини тасвирий санъатга ўргатиш жараёнида натюрморт ишлаш алоҳида аҳамият касб этади. Натюрморт ўқувчиларнинг бадиий қобилиятларини ривожлантиришнинг энг самарали воситаларидан бири ҳисобланади. Бу жараён ўқувчиларга нафақат расм чизиш усулларни, балки дунёни бадиий идрок этиш, атроф- 205 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X муҳитдаги гўзалликни кўра билиш ва уни тасвирлаш қобилиятини ривожлантириш имкониниберади. Натюрморт ишлаш орқали ўқувчилар атроф-муҳитни ўраб турган буюмларнинг шакли, ранги, фактураси ва уларнинг ўзаро муносабатларини чуқур ўрганадилар. Бошланғич синф ўқитувчиси дарсларни режалаштиришда ҳар бир синф учун алоҳида ёндашув ва методларни танлаши лозим. Биринчи синфда оддий предметлардан бошлаб, аста-секин мураккаброқ натюрмортларга ўтиши, болаларнинг ёш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда машғулотларни ташкил этиш, уларнинг қизиқишларини ошириш ва ижодий салоҳиятини рўёбга чиқариш учун қулай шароит яратиш зарур. Натюрморт дарслари болаларнинг нафақат бадиий, балки умумий интеллектуал ривожланишига ҳам ижобий таъсиркўрсатади. Натюрморт ишлаш жараёнида ўқувчиларда кузатувчанлик ва диққат каби муҳим психологик хусусиятлар ҳам ривожланиб боради. Улар предметларни синчковлик билан кузатиш, уларнинг ҳар бир деталларига эътибор қаратишни, шакл ва буюмлар нисбатларни таҳлил қилиш орқали визуал хотирани ривожлантирадилар. Бу жараёнда ўқувчилар нафақат кўриш, балки ҳис қилиш орқали ҳам предметларнинг хусусиятларини ўрганадилар. Масалан, мева ва сабзавотларнинг тузилиши, уларнинг рангларидаги нозик фарқлар,сиртидаги ўзигахосхусусиятларни пайқаш ва тасвирлаш қобилиятишаклланади. Натюрморт устида ишлаш давомида болалар предметларнинг ҳажмини, фактурасини ва материаллигини тўғри идрок этишни ўрганадилар. Шиша идишларнинг шаффофлиги, металл буюмларнинг ялтироқлиги, матоларнинг тўқилиш хусусиятлари каби мураккаб визуал эффектларни кузатиш ва тасвирлаш малакаларини эгаллайдилар. Бундай кўникмалар уларнинг кундалик ҳаётда ҳам атроф-муҳитни янада теранроқ идрок этишларигаёрдам беради. Рангларни тўғри танлаш ва уйғунлаштириш натюрморт ишлашнинг энг муҳим жиҳатларидан биридир. Бошланғич синф ўқувчилари дастлаб асосий рангларни (қизил, сариқ, кўк) ўрганадилар, кейинчалик эса уларни аралаштириш орқали иккиламчи рангларни(яшил,бинафша,тўқсариқ)ҳосил қилишниўзлаштирадилар. Ўқитувчи болаларга ранглар доирасини тушунтириши, иссиқ ва совуқ рангларнинг хусусиятларини амалий машғулотлар орқали кўрсатиб бериши лозим. Ранглар билан ишлаш жараёнида ўқувчилар рангларнинг тўйинганлик даражасини, очроқ ва тўқроқ тусларини фарқлашни ўрганадилар. Улар акварель ва гуашь бўёқларининг ўзига хос хусусиятларини, уларнинг имкониятларини амалда синаб кўрадилар. Масалан, акварель билан ишлаганда рангларнинг шаффофлиги ва енгиллигини, гуашь билан ишлаганда эса рангларнинг тўйинганлиги ва қопловчи хусусиятини ҳис қиладилар. Натюрмортдаги предметларнинг рангларинитўғри топиш учун ўқувчилар нафақат кўриш, балки мантиқий фикрлаш қобилиятлариниҳам ишгасоладилар. Ранглар орқали предметларнинг материаллигини кўрсатиш, уларнинг фазодаги жойлашувиниифодалаш кабимураккаб вазифаларнибосқичма-босқичўзлаштирадилар. Композиция қонуниятларини ўрганиш натюрморт ишлашнинг яна бир муҳим жиҳати ҳисобланади. Ўқувчилар аввало қоғоз форматини тўғри танлашни, унда предметларни мувозанатли жойлаштиришни ўрганадилар. Композиция марказини аниқлаш, асосий ва 206 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue2,March 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X иккинчи даражали элементларни тўғри жойлаштириш, натюрмортнинг умумий кўринишини мақсадга мувофиқ ташкил этиш каби муҳим қоидаларни ўзлаштир