XORIJIY TILLARNI O‘RGANISH JARAYONIDA SHAXSDA KUZATILADIGAN BIR QATOR PSIXOLOGIK MUAMMOLAR

Аннотация

This article provides an in-depth analysis of a number of psychological problems that occur in individuals during the process of learning foreign languages. The article discusses the study of foreign languages. Kalit so’z: Diqqat, stress, depressiya, perfektsionizm, charchoq, vaqt, motivatsiya, immersiya. Muammoni yoritilganligi Bilamiz xozirgi kunda xorijiy tillarni o`rganish keng qamrovli masalaga aylandi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bir nechta yig‘ilishlarda xorijiy tillarni o‘rganishning ahamiyatini ta’kidlagan. U, masalan, maktablar, litseylar va oliy ta’lim muassasalarining bitiruvchilari kamida ikki chet tilini mukammal bilishlari zarurligini aytgan. Bu talabning ahamiyatini, ayniqsa, mamlakatning xalqaro maydonda raqobatbardoshligini ta’minlash va global hamkorlikni rivojlantirish uchun zarurligini ko‘rsatgan. Shu munosabat bilan, tilni o‘rganishda dastlab ingliz tilining o‘zi faqat u yoki bu ma’lumotni qabul qilish va uzatish vositasi sifatida ishlaydi, degan munosabat bo‘lishi kerak. Agar odam o‘zi ishlayotgan ma’lumotlarga (ya’ni, ingliz tilidagi materiallar) qiziqsa, u ingliz tilini o‘rganish jarayoniga ham qiziqadi. Bu erda psixologik komponent eng muhim uslubiy komponent, ya’ni ingliz tilini o‘qitish mazmuni bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, u yuqori motivatsiya darajasini saqlab turish uchun talabalarning qiziqishlari va yosh xususiyatlariga mos ravishda tanlanishi kerak. Yuqoridagi dalillarning ravshanligiga qaramay, ko‘pchilik ingliz tilini yaxshi o‘rganishni boshlagan bo‘lsa-da, hali ham bunga amal qilmaydi. Nega ular motivatsiyani yo‘qotadilar? Gap shundaki, ingliz tili, masalan, kompyuter tizimini o‘zlashtirish yoki mashina haydashni o‘rganishdan farqli o‘laroq, doimiy va tizimli ravishda mashq qilish kerak va ko‘pchilik bunga tayyor emas. Ko‘pincha, ba’zi holatlar buni qilishga xalaqit beradi va o‘zi uchun qulay sabab, bahona bo‘ladi. Bu e’tiborga olinmagan ma’lum ixtiyoriy harakatlarni talab qiladi. Ingliz tilining mahorat sifatidagi yana bir xususiyati shundaki, kundalik hayotda bu kerak emasdek tuyuladi. Xorijiy tillarni o‘rganish jarayonida shaxsda bir qator psixologik muammolar kuzatilishi mumkin. Quyida ulardan ba'zilariga batafsil to‘xtalamiz: 80 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Ko‘pchilik o‘z nutqi noto‘g‘ri yoki grammatik xatolar bilan boyitilgan deb o‘ylab, gapirishdan cho‘chiydi. O‘zini yomon tinglovchi deb his qiladi. Boshqa tillarda gapiruvchilarni to‘liq tushunmaslik, o‘zini yetarli darajada bilimsiz deb his qilishga olib keladi. Uzoq muddatli o‘rganish jarayonida sekin progress tufayli qiziqish so‘nishi mumkin. Har kuni bandlik yoki vaqtni to‘g‘ri tashkil qila olmaslik, motivatsiyani yo‘qotishga olib keladi. Stress va charchoq: ya`ni ko‘p miqdordagi yangi materialni o‘zlashtirish zaruriyatida xorijiy tilni o‘rganishda grammatika, lug‘at va talaffuz kabi bir necha jihatlar bilan shug‘ullanish zaruriyati insonni ruhiy charchatishi mumkin. Bosim ostida o‘qishda imtihon yoki ma'lum muddatga erishish maqsadi o‘rganish jarayonini stressli qiladi. Madaniy to‘siqlar va tushunmovchiliklar yani tillararo farqlarda ba’zi so‘zlar va iboralar ona tilda bo‘lmaganligi sababli, ularga mos muqobilni topish qiyin bo‘lishi mumkin. Xorijiy madaniyatni bilmaslik, gaplashishda yoki yozishda o‘ziga nisbatan ishonchsizlikni oshirishi mumkin. Perfektsionizm va o‘z-o‘zini tanqid qilish: Hammasini mukammal qilishga intilishda har bir so‘z yoki jumlani mukammal aytishga bo‘lgan istak, o‘qish jarayonini sekinlashtiradi. O‘zini boshqalar bilan solishtirish, boshqalar tezroq o‘rganayotgan bo‘lsa, o‘zini yomon his qilish kuzatilishi mumkin. Xorijiy tilda gaplashish imkoniyati cheklanganligi sababli, tajriba to‘plash qiyinlashadi. Jamiyat tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaslik atrofdagilarning masxara qilishi yoki tanqid qilishidan cho‘chishga olib keladi. Diqqat va konsentratsiya muammolari: Bir vaqtning o‘zida bir nechta tilni o‘rganish, e'tiborning bo‘linishi, materialni yaxshi o‘zlashtira olmaslikka olib keladi. Har kuni ortib borayotgan bilim yukini boshqarish qiyin bo‘lishi mumkin. O‘z tillariga xos bo‘lmagan tovushlarni o‘zlashtirish ko‘pincha o‘ziga nisbatan ishonchsizlikni oshiradi va tajribasizlik hissini uyg‘otadi. Yechimlar Bu muammolarni yengish uchun quyidagi tavsiyalar beriladi: O‘z oldingizga kichik va real maqsadlar qo‘ying. Amaliyotga e’tibor qarating: suhbatdoshlikni oshiring. Xatolar qilishdan qo‘rqmang va ulardan o‘rganing. O‘rganish jarayonidan zavq olishga harakat qiling. Ruhiy salomatlikni saqlash uchun dam olish va dam olish usullarini qo‘llang. Xorijiy tilni o‘rganishda sabr-toqat va izchillik muhim ahamiyatga ega. Xulosa Chet tilini o‘rganish jarayonida didaktik va pedagogik jihatlar bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘ladi, chunki bu jarayonda biz nutq, muloqotni o‘rgatamiz yoki o‘rganamiz va uni amalga oshirish tizimini o‘zlashtiramiz. Aloqa mashg‘ulotlari "quruq" metodologiya doirasida ko‘rib chiqilsa, samarali bo‘lishi mumkin emas. Til o