DIZAYN ASOSLARI: INTERYERDA KOMPOZITSIYA

Аннотация

The article provides information about the rules of composition and its role in interior design. The importance of composition for not only aesthetic, but also physical comfort of the interioris emphasized. Keywords:compositional center, object, texture, nuance, harmony, perspective, contrast. Har qanday joyning go‘zalligi va qulayligi uni barpo etishning muayyan shartlarisiz, ya’ni kompozitsion qonunlarsiz amalga oshirilishi mumkin emas. Bu qonunlar har qanday xonada - xoh u turar joy, xoh jamoat joyi bo‘lsin - uyg‘un muhitning yaratilishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Kompozitsiya dizayner ijodining alohida sohasi bo‘lib, o‘zining ishlash usul va yo‘llariga ega. Barcha loyiha ishlarida inson hayotiy faoliyati uchun qulay bo‘lgan va o‘zaro uyg‘unlashgan buyumlar muhitini shakllantirsh masalasi jiddiy tarzda qo‘yiladi. Dizayn tushunchasi tez sur’atlar bilan rivojlanib borayotgan davrda, kompozitsion g‘oyalar mukammallashibborishi muhimdir.1 Interyerdagi kompozitsiya deb, muayyan makondagi barcha elementlarning badiiy bog‘liqligiga aytiladi. Bu elementlar uyg‘un obrazning umumiy g‘oyasini ta’minlash uchun ma’lum tartib va miqdorda joylashtirilishi lozim. Kompozitsiyaning dizayndagi maqsadi buyumning funksional, konstruktiv va estetik qiymatga ega bo‘lgan foydali shaklidir. Har qanday kompozitsiyani shakllantirish uchun grafik (tasviriy) va kompozitsion vositalar qo‘llaniladi. Grafik vositalar – bu chiziqlar, dog‘ (tonal va rangli), chiziqli perspektiva, yorug‘ soya, rang, havo va rang perspektivasi. Asosiy kompozitsion vositalar - bu yaxlitlik, kompozisiya markazini aniqlash, 365 1Interyerdakompozitsiyavarang.M.B.Isakova.o‘quvqo‘llanma.2018-yil. Toshkent Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue1,March2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. ifodalilik(obrazlilik)dir. Agar grafik vositalarga tushuntirish talab qilinmasa, kompozitsiya vositalariniqo‘shimchatushuntirishlozim bo‘ladi.2 Xona maydonini bezatish jarayonining oddiy ko‘rinishiga mahliyo bo‘lmang, chunki kompozitsiyaning asosiy usullarini bilmasdan va amalda qo‘llamasdan turib, haqiqiy qulay interyer yaratish mumkin emas. Kompozitsiya asoslari nafaqat muhim, balki, ayniqsa, tor, juda baland yoki past shiftli murakkab xonani bezatishuchun judakerak. Xonaning jihozlari to‘g‘ri rejalashtiriladigan bo‘lsa, tartibsiz bo‘lmasligi kerak va unda qo‘llaniladigan barcha predmet va obyektlar, faktura va teksturalar, albatta, bir-biri bilan o‘zaro bog‘liqbo‘ladi. Xonaga kirganda, ko‘zingiz beixtiyor butun muhitdan g‘ayrioddiy rangi, katta o‘lchami, shakli yoki relyefi bilan ajralib turadigan biror narsaga qaratiladi - bu kompozitsion markaz hisoblanadi. Uning ma’nosiga ko‘ra, u odatda xonaning o‘rtasida joylashishi shart emas, u devor yoki burchak bo‘ylab joylashishi ham mumkin. Muvaffaqiyatli kompozitsiyada jihozning qo‘shimcha elementlari uning markazi atrofida doimo birtekisdajoylashadi. Xonaning kompozitsion markazi yotoq, o‘choq, deraza, gilam yoki dekorativ panjara bo‘lishi mumkin,ularinteryerning boshqa buyumlari bilan birgalikda yagona kompozitsiyani hosil qiladi. Xonani to‘ldirish yoki uning jihozlanishi, o‘z navbatida, umumiy ko‘rinishning yaxlitligi, go‘zalligi, funksionalligi va ko‘zga yoqimliligi haqida taassurot uyg‘otadi. Shu sababli, kompozitsion markaz atrofidagi narsalar simmetriya yoki assimetriya qonunlariga muvofiq joylashtirilishimumkin. Simmetriya. Kompozitsion markaz atrofida bir xil o‘lcham va shaklga ega bo‘lgan predmetlarning tekis taqsimlanishi simmetrik deb ataladi. Simmetrik kompozitsiyani qo‘llash, ayniqsa, gorizontal tekislikda alohida qiyinchiliklarni keltirib chiqarmaydi. Ya’ni, agar mehmonxonada kamin o‘rnatilgan bo‘lsa, uning atrofida bir xil masofada narsalar joylashishi kerak, masalan: yon tomonlarida ikkita kitob javon, uning oldida ikkita divan, qarshisida ikkita kursi, o‘lchamlari vashaklibir xilyoki o‘xshash bo‘ladi.(1-rasm) 366 2MahfuzaS.,EsirgapovichJ.A.Interyerniloyihalashningkompozisionasoslari//Barqarorlikvayetakchi tadqiqotlaronlaynilmiyjurnali.–2022.–Т.2.–№.6.–С.140-144. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue1,March2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. 1-rasm. Yotoqxonada, yotoqning o‘rtasiga, uning ikki tomoniga bir xil to‘plam qo‘yiladi, bu to‘plam stolcha, chiroq, ko‘zgulardan iborat bo‘lib, mini-divan, sandiq qo‘shiladi. Kompozitsiyaning simmetriyasi, masalan, karavot qarshisiga, bir-biridan bir xil masofada o‘rnatilgan bir juft stellajlar(kreslo va h.k.)bilan to‘ldiriladi.(2-rasm) 367 Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 6,issue1,March2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, res