BOSHLANG'ICH SINF O'QITUVCHILARINING METODIK TAYYORGARLIGI MUAMMO SIFATIDA

Аннотация

This article examines the importance of improving the methodological training and professional development of primary school teachers as a scientific and pedagogical problem. It summarizes the views of foreign and domestic researchers. The principles, theoretical and pedagogical aspects of the professional development of primary school teachers are scientifically based. Keywords: professional competition, continuing education, methodological training, "multidisciplinarity", mathematics teaching methodology, PISA international study. 1 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kirish (Introduction). Jamiyatning zamonaviy taraqqiyoti, inson hayoti hamda faoliyatining turli sohalarida tizimlarning globallashuvi va integratsiyalashuvi, O‘zbekiston bozor iqtisodiyotiga o‘tilishi kasb faoliyatiga tobora yuksak talablar qo‘ymoqda. Yuzaga kelgan kasb raqobati pedagog o‘qituvchining shaxsiy fazilatlari va uning kasb faoliyatiga jamiyat talablarida bir qator o‘zgarishlarni yuzaga keltirdi. Shunga bog‘liq ravishda mehnat bozorida raqobatbardosh o‘qituvchiga, intellektual, muloqot, axborot va boshqa sohalarda asosiy kompetensiyalar to‘plamiga ega shaxsga ehtiyoj yuzaga keldi. Respublikamizda “uzluksiz ta’lim tizimini yanada takomillashtirish yo‘lini davom ettirish, sifatli ta’lim xizmatlariga imkoniyatlarni oshirish, mehnat bozorining zamonaviy ehtiyojlariga muvofiq yuqori malakali kadrlarni tayyorlash”[1], O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim tog‘risida”gi Qonuni hamda “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” qabul qilingandan so‘ng mamlakatimiz ta’lim tizimida, xususan, boshlang‘ich ta’limda keng qamrovli ijobiy o‘zgarishlar amalga oshirildi. “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” asosida umumiy o‘rta ta’lim, jumladan, boshlang‘ich ta’lim mazmuni yangilandi. Boshlang‘ich ta’lim Davlat standarti va yangi o‘quv dasturlari ishlab chiqilib, bosqichma-bosqich ta’lim jarayoniga joriy etildi. Davlat ta’lim standarti va yangi o‘quv dasturlari asosida darsliklarning yangi avlodi yaratildi. O‘quvchilarni zamonaviy darsliklar bilan to‘liq ta’minlashga erishildi. Shu ma’noda bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metodik tayyorgarligini takomillashtirish masalasi dolzarb sanaladi. Chunki, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini maqsadga yo‘naltirilgan holda o‘qitish va tarbiyalash jarayoni aynan boshlang‘ich sinf o‘qituvchilaridan boshlanadi. Olib borayotgan ilmiy tadqiqotimizning asosiy maqsadi shuki, Respublikamizning bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini intelektual rivojlanishga, metodik bazasini kengaytirishga qaratilgan. Mavzuga oid adabiyotlar tahlili. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini kasbga tayyorlash hamda metodik tayyorgarligini takomillashtirish masalalari bo‘yicha turli davrlarda B.Abdullayeva, R.Adizov, M.Ahmedov, Z.Dadinov, M.Zaynitdinova, N.Bikbayeva, R.Mavlonova, K.Olimov, A.Raximov, M.Jumayev, E.Yangabekovalar tomonidan tadqiqotlar olib borilgan. Bo‘lajak o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligini takomillashtirish masalalari hamdo‘stlik mamlakatlarida ushbu masala yuzasidan M.Bantova, G.Beltyukova, N.Istomina, L.Nesterenko, A.Polevshikova, A.Pishkalo, O.Tarasova, S.Shvesovalar, hamda xorijiy tadqiqotlar 1 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ tajribasida Sh.Ainsworth, S.Blessing, T.Jong, W.Kouwenhoven, T.Murray, C.Coutras, K.Thaung, S.Erduranlar ilmiy izlanishlarida o‘z ifodasini topgan. Tadqiqot metodologiyasi. Bugungi kunda oliy pedagogik ta’lim tizimi oldiga yangicha metodik tayyorgarlikka ega bo‘lgan o‘qituvchilarni tayyorlash vazifasi qo‘yildi. Chunki boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi 1-4-sinf yoshidagi bolalarning psixologik-fiziologik o‘ziga xosliklarni hisobga olib, ularning shakllanishi va rivojlanishi uchun qator tajribalarni egallashi lozim. Ma’lumki, bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining ta’lim jarayonidagi metodik tayyorgarligini takomillashtirish texnologiyalarini ishlab chiqish ustuvor o‘rin egallaydi. Buning uchun talabalardan, boshlang‘ìch sinf o‘qituvchilalaridan, zamonaviy talablarga javob beradigan, mustaqil fikrlaydigan, intelektual salohiyat, chuqur bilim, zamonaviy dunyoqarashga va metodik tayyorgarlikka ega shaxs bo‘lish talab etiladi. Ko‘p mamlakatlarda o‘qituvchilar uchun kompetentlik yondashuvi asosidagi kasbiy standartlar qabul qilingan. Singapur, AQSH, Finlyandiya, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Germaniya, Yangi Zelandiya shular jumlasidan bo‘lib, mazkur davlatlarda kasbiy standartlarni ishlab chiqish va qabul qilish natijasida o‘qitish sifati yanada oshgan. Bu esa o‘quvchilarning bilimi, o‘qitish natijalarini yaxshilashga imkon beradi.[2,8] Olimlarning fikricha, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metodik tayyorgarlik darajasiga qo‘yiladigan asosiy talablarni ko‘rib chiqamiz: -o‘z kasbining shaxsiy va ijtimoiy ahamiyatini his qiladi; -ilmiy insonparvar dunyoqarashga ega; -ilmiy bilishning shakl