INVESTITSIYA TUSHUNCHASI VA UNING MAMLAKAT IQTISODIY O'SISHIGA TA'SIRI

Аннотация

ushbu maqolada biz Investitsiya tushunchasi va uning mamlakat iqtisodiyotida tutgan o'rni haqida gaplashamiz, va O'zbekiston misolida investitisiyalarning mamlakat iqtisodiyotiga ta'sirini tahlil qilamiz. Kalit so'zlar : investitsiyalar,xorijiy investitisiyalar, iqtisodiyot , milliy iqtisodiyot, iqtisodiy o'sish. Investitsiya-mulkchilikning har xil ko’rinishlaridagi modddiy, moliyaviy va moliyaviy va nomoddiy boyliklarini iqtisodiy-ijtimoiy daromad olish maqsadida muomlaga kiritishdir. Bu ma’lum vaqt davomida qiymatni oshirish uchun aktivlarni bag’ishlash.Investitsiya “aniq va ishonchli manbalardan mablag’lar olish, ularni asosli holda safarbar etish, risklar darajasini hisobga olgan holda kapital qiymatini saqlash va ko’zlangan samarani olishdan iborat bo’ladi. Ana shu belgilarga ko’ra investitsiyalar boshqa qo’yilmalardan mazmunan farq qiladi.D.G’ozibekov tomonidan investitsiyalarning makroiqtisodiy darajadagi va moliya nazariyasidagi mohiyati to’g’risida ham fikrlar bildirilgan.Xususan, makroiqtisodiy darajada investitsiyalar ishlab chiqarish vositalarini takror ishlab chiqarishga, uy-joy fondini, tavar zaxiralarini o’stirish,intellektual salohiyatni qaytadan ishlab chiqarishni tashkil etish jarayoni nazarda tutiladi.Moliya nazariyasida investitsiyani real yoki moliyaviy aktivlarga yo’naltirish bilan bog’lash ya’ni bu kulgusi davrlarda daromadlar olish maqsadida qilingan hozirgi chiqimlardir. Rossiyalik iqtisodchi olim L.Igoshina tomonidan “Investitsiyalar pulni saqlash, ko‘paytirish yoki ijobiy miqdordagi daromadni ta’minlashni hisobga olgan holda uni joylashtirish mumkin bo‘lgan har qanday vosita sifatida ifodalanadi” deb ta’riflangan o‘zbekiston Respublikasining 1998-yil 24-dekabrdagi “Investitsiya faoliyati to‘g‘’risida”gi qonuning 3-moddasiga ko‘ra investitsiyalar mo‘ljallangan ob’ektiga qarab 1.kapital, 2.innovatsiya va 3.ijtimoiy investitsiyagalarga bo‘linadi: 47 -kapital invetitsiyalar jumlasiga asosiy fondlarni vujudga keltirish va takror ishlab chiqarishga, moddiy ishlab chiqarishning boshqa shakllarini rivojlantirishga qo’shiladigan investitsiyalar kiradi; -innovatsiya investitsiyalarlari texnika va texnologiyalarning yangi avlodini ishlab chiqish va o’zlashtirishga qo’shiladigan investitsiyalar kiradi; -ijtimoiy investitsiyalar inson salohiyatini, malakasi va ishlab chiqarish tajribasini oshirishga, shuningdek nomoddiy ne’matlarning boshqa shqakllarini rivojlantirishga qo’shiladigan investitsiyalar kiradi. O‘zbekiston Respublikasi kafolati ostida xorijiy kreditlar – 22 467,1 mlrd. so‘m. Asosiy kapitalga o‘zlashtirilgan xorijiy investitsiya va kreditlar – 86 647,0 mlrd. so‘m. To‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiya va kreditlar 64 179,9 mlrd. so‘m. 2020-yilning yanvar-dekabr oylarida korxona va tashkilotlarning o‘z mablag‘lari hisobidan moliyalashtirilgan asosiy kapitalga investitsiyalar – 51 911,3 mlrd. so‘m yoki jami asosiy kapitalga investitsiyalarning 25,7 %ini tashkil etdi. Aholi mablag‘lari hisobidan jami asosiy kapitalga investitsiyalarning 8,9 %i yoki 18 077,8 mlrd. so‘mi o‘zlashtirildi. To‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hisobidan o‘zlashtirilgan investitsiyalar hajmi 28 740,5 mlrd. so‘mni tashkil etdi va 2019- yilning mos davriga nisbatan 5,3 % punktga kamayib, 14,2 %ni tashkil etdi. Shuningdek, tijorat banklari kreditlari va boshqa qarz mablag‘lari hisobidan 28 520,9 mlrd. so‘m (jami asosiy kapitalga investitsiyalarning 14,1 %ini tashkil etib, 2019-yilning mos davriga nisbatan 0,3 % punktga kamaydi), O‘zbekiston Respublikasi kafolati ostidagi xorijiy kreditlar 22 467,1 mlrd. so‘m (11,1 % va 3,1 % punktiga kamaydi), kafolatlanmagan va boshqa xorijiy investitsiya va kreditlar 35 439,4 mlrd. so‘m (17,6 % va 7,6 % punktga ko‘paydi), Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi 1 814,6 mlrd. so‘m (0,9 % va 2,5 % punktga kamaydi), Respublika budjeti 13 081,3 mlrd. so‘m (6,5 % va 2,5 % punktga kamaygan), suv ta’minoti va kanalizatsiya tizimlarini rivojlantirish jamg‘armasi tomonidan 1 947,2 mlrd. so‘m (1,0 % va 0,1 % punktga ko‘payish) miqdorida asosiy kapitalga inestitsiyalar o‘zlashtirildi. Asosiy kapitalga investitsiyalar o‘sish sur‘atlarini moliyalastirish manbalari bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkich kafolatlanmagan va boshqa xorijiy investitsiya va kreditlarda kuzatilib, 2019- yilga nisbatan 63,2 % ga ko‘paydi. 2017-2021-yillar oraligʻida xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar soni 2,7 baravarga oshib, 2022-yilning 1-yanvar holatiga koʻra, 13,2 mingtaga yetgan. 48 Prognozlashtirish va makroiqtisodiy tadqiqotlar instituti ekspertlari xorijiy investitsiyalar ishtirokida tashkil etilgan korxonalar mamlakat iqtisodiyotida qanday rol oʻynashini tahlil qildi. Tadqiqot mamlakatimiz iqtisodiyotida xorijiy investitsiyalar ishtirokida tashkil etilgan korxonalarning ahamiyati ortib borayotganini koʻrsatdi.2017-2021-yillar oraligʻida xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar soni 2,7 baravarga oshib, 2022-yilning 1-yanvar holatiga koʻra, 13,2 mingtaga yetgan. Iqtisodiyotimizga invest