BASKETBOLDA OYÍN TEXNIKASÍNA ÚYRETIW METODLARI

Аннотация

Texnikanıń dawamlı ózgesheligi–bul demek, arnawlı bir usıl texnikası qayta- qayta tákirarlanıw dawamında sol texnikanıń dawamlı orınlanıwı menen táriplenedi. Texnikanıń ózgeriwsheńlik ózgesheligi arnawlı bir usıl texnikasın oyın jaǵdayı (óz sherikleri hám qarsılaslardıń orınlasıwı, olardıń háreket baǵdarı, tezligi, toptıń baǵdarı, tezligi hám bálent-tómenligine qaray) talaplarına sáykes tártipte ózgertiwdi bildiredi. Texnikanıń jetiliskenlik ózgesheligi hár bir usıl texnikası jetilisken ózlestirilgennen keyin basqa usıl texnikasına úyretiwdi anıqladı. Texnikanıń hár tárepleme ózgesheligi hár bir oyın usılın keń sheńberde kóp tárepleme hám túrli jónelislerge orınlanatuǵının bildiredi Tayanish sózler: Texnikanıń jetiliskenlik, úyretiw, Basketbolǵa tán oyın usılları, tolıq- konstruktiv, fizikalıq, texnikasına. Sport ámeliyatına tiyisli qanday da bir-bir háreket (usıl) texnikası yamasa taktikasına "úyretiw", olardı "ózlestiriw", tolıq jetilistiriw atamaları logikalıq tárepten hár túrli hám keń qamtıwlı mánis- mazmunga iye bolıp, ózine tán ayrıqshalıqlar menen parıq etedi. "Úyretiw" "ózlestiriw hám tolıq jetilistiriw" nátiyjeliligi úyretiwshi trenerdiń kásiplik- pedagogikalıq sheberligı hám uyreniwshiniń qábileti menen belgilenedi. Lekin "trener sportshı" juplıǵınıń óz ara iskerliginde trener basqarıwshı, shólkemlestiriwshi, úyretiwshi hám tárbiyashi rolin oynawı tiyis. Basqasha etip aytqanda, eger sport dógeregine kelgen bala fizikalıq hám ruwxıy saw bolsa, biraq qábileti jetkilikli bolmasa da trener óziniń bilimi, kásiplik sheberligı hám dóretiwshilik potencialın iske salıp, sol balanı intalı sportshı etip jetistiriw juwapkerligin alıwı kerek. Sebebi, balada háreket qábileti basqa páziylet-qábiletleri genlik faktorlarǵa tiykarlanǵan boladı. Bul qábiletler turmıs dawamında turmıs tárizi hám basqa shárt-sharayatlarǵa qaray ol yamasa bul dárejede qáliplesip baradı. Geypara balalarda genlik qábiletler yamasa qanday da bir háreket elementleri organizmniń muwapıq jerlerinde tereń ornalasıwı múmkin. Eger bala tartınshaq, uyalshaq bolsa, bul qábilet yamasa elementler ashılmaslıǵı múmkin. Usınday aǵdaylarda trenerdiń sheberligi usı qábilet hám elementlerdi ashıp beriwi hám qáliplestiriwi kerek. 1260 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Onıń ushın trener balanıń barlıq múmkinshilikleri, sonday-aq, organizmge tereń ornalasqan háreket rezervlerdi arnawlı standart testler hám oyın tárizli shınıǵıwlar járdeminde anıqlawı hám de olardı iske túsiriwi zárúr boladı. Demek "úyretiw", "ózlestiriw" hám "jetilistiriw" processleri "trener-sportshı" funkcional sisteması tiykarında payda etiliwi zárúrli áhmiyetke iye boladı. Eger "úyretiwshi" hám "joqarı dárejede jetilistiriwtiriwshi" shınıǵıwlar kólem-kúsh-jónelis táreplerinen maqsetke muwapıq bolsa, balanıń jası úlkeygen sayın shınıǵıwlar kólemi hám kúshi uyań-áste "tolqın tárizli" principte asırıp barılsa, filosofiyalıq nızamlıq bolǵan "forma" (qáddi-qáwmet) da, "mazmun" óz ornına iye bolıp baradı. Bardı da, bul processte qátelikke jol qóyılsa, yaǵnıy "úyretiwshi" hám "joqarı dárejede jetilistiriwshi" shınıǵıwlar tártipsiz, arnawlı qollansa, filosofiyanıń ekinshi nızamı "sebep hám aqıbet" júzege keledi-balanıń "formasında" (qáddi-qáwmeti) da, háreket "mazmunında" da unamsız ózgerisler (jaralanıw, zaqım alıw hám t.b) júz beredi. Sonday eken, "úyretiw", "ózlestiriw hám" tolıq jetilistiriw processleri integral pedagogikalıq process bolıp trenerine úlken juwapkershilik júkleydi. Basketbolǵa úyretiw tártibi, basqıshları usılları, quralları hám principleri Basketbolǵa tán oyın usılları (kónlikpeleri) texnikasına úyretiw procesi tómendegi tártipte ámelge asırılıwı maqsetke muwapıq: - jaǵday hám háreketleniwlerge úyretiw; - hújimde toptı basqarıwǵa úyretiw; -qorǵawda qarsılıq kórsetiw hám toptı iyelewge úyretiw; - hújim hám qorǵawda oynaw usıllarına úyretiw. Ádette, úyretiw procesi keminde 4 shártli basqısh dawamında ámelge asıriladı: 1-basqısh, uyretilip atırǵan usıl texnikası haqqında oyda sáwlelendiriw payda etiw. Bul basqıshta túsindiriw, kórsetiw (kórsetiw), tákirarlaw usıllarınan paydalanıladı. Quralları: tuwrı hám obrazlı sózler menen túsindiriw, óz ara sáwbet, talqılaw, analiz, kelisiw hám hám t.b 2-basqısh, arnawlı bir usıl texnikasına ápiwayı sharayatta (artıqsha wazıypalarsız áste kúshte) úyretiw. Qollanılatuǵın úyretiw usılları: kórsetilgen usıl mazmunın eslep qalıw jáne onı tolıq halda orınlaw, usıldı bólim, element hám fazalarǵa bolıp úyretiw, olardı "ayna" usılında tákirarlaw (shuǵıllanatuǵınlardıń biri atqaradı, ekinshisi trener baslıqlıǵında gúzetedi, analiz etedi, qátelerdi dúzetedi hám bahalaydı), 3-basqısh, arnawlı bir usıl texnikasına quramalı sharayatta (orınlaw tezligi asırıladı, qosımsha wazıypalar beriledi, jaǵdaylar tuwdırıladı, juplıqta yamasa úshlıkte orınlanadı hám t.b.) úyretiw. 1261 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Qollanılatuǵın úyretiw usılları: tolıq-konstruktiv usılı, tákirarlaw-analiz usılı, reproduktivlik us