MUSTAQIL TA’LIMDA MOTIVATSIYANING ROLI

Аннотация

Maqolada interfol ta’lim bilan mustaqil ta’limning usullari tadqiq qilinadi, yutuq va kamchiliklari o`zaro taqqoslanadi. Ularga asoslanib, mustaqil ta’limning ta’sirchanligini oshirishchora-tadbirlari ko`rsatib berilgan. Kalitso`zlar:kredit-modul tizimi,interfaol ta’lim,mustaqil ta’lim,matematik paket dasturlar. Kirish.O`zbekiston Respublikasi Prezidentning 2019 yil 8 oktabrdagi farmoni bilan tasdiqlangan “O`zbekiston Respublikasi oliy ta’limtizimini 2030yilgacha rivojlantirishkonsepsiyasi”ga ko`ra mamlaktdagi OTMlarning 85% 2030 yilgacha bosqichma-bosqich kredit-modul tizimiga o`tishi rejalashtirilgan. Bu yaqin yillarda mamlakatdagi barcha OTMlar kredit-modul tizimida faoliyat yurita boshlashidan darak beradi. Ma’lumki, ta’lim maqsadlari ta’limiy, rivojlantiruvchi va tarbiyaviy maqsadlardan tashkil topgan bo`lib, ta’limiy maqsadlarda talabalarda bilim, ko`nikma va malakalarni shakillantirish nazarda tutiladi, rivojlantiruvchi maqsadlar shaxsga xos bo`lgan sifatlarni umumiy rivojlantirish muammolarini hal qilishga qaratilgan bo`lsa, tarbiyaviy maqsadlarda ta’lim oluvchida o`qishga qiziqish o`yg`otishga e’tibor qaratiladi. Yuqorida aytilgan maqsadlarga erishishda ta’lim mazmunini tanlash, uni o`quvchilarga o`rgatish vositalari, shakli va usullari muhim ahamiyatga ega. [1] O`qitshda axborot texnologiyalari va ta’limning texnik vosiyalaridan foydalanish talabalarda topshiriqlarni bajarishda, uning yechimini topishda, yechish usullarini tanlash imkoniyati yuzaga keladi. Albatta, bularninig barchasi tezlikda, qisqa vaqtlarda amalga oshadi va talabada motivatsiyaning shakllanishiga olib keladi. Motivatsiya –bu shaxsni faollikkaundovchi vauningyo`nalishin aniqlovchi xohish (istak, mayl). Asosiy qism. Xitoyning ta’lim berish usullari, so`nggi yillarda hamma uchun qiziqish mavzusiga aylandi. Sababi, PISAning (Talabalarning ta'lim yutuqlarini baholash bo'yicha xalqaro dastur) test natijalariga ko`ra, xitoy o`quvchilari boshqa mamlakatlardagi o`z tengdoshlaridan o`qish va hisoblash qobiliyatidan jiddiy ravishda ustundirlar. Britaniya Sautgempton universiteti olimlari bunga qanday erishish mumkinligini o'rganish maqsadida tadqiqot o'tkazdilar. Ularning xulosalari haqida “Conversation” jurnalida e’lon qilingan. Unda aytiladiki, butun sinf bir vaqtning o'zida ishtirok etadigan interaktiv ta'lim mustaqil yoki guruhda ishlashdan ko'ra samaralidir. Bunday xulosaga kelish uchun ular Angliyani Sautgempton va Xitoyni Nanjin shaharlarining 600 ga yaqin maktab o'quvchilarini sinab ko`rdilar — bu ikki shaharni tanlanishi, ularning taxminan bir xil ijtimoiy-iqtisodiy maqomga ega ekanligidadir. Ular buning uchun dunyoni turli mamlakatlarning maktablaridagi matematik ta'limining darajasi va sifatini taqqoslash imkonini beruvchi TIMSS (ingl. TIMSS - Trends in Mathematics and Science Study), ya’ni maktablarda matematika va tabiiy fanlardan ta'limining sifatini xalqaro monitoring qilish, testining topshiriqlaridan foydalandilar. Ikkita testning 103 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 10,issue1,February 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X birinchi qismida xitoylik talabalarning o'rtacha natijasi 83% bo`lganda, ingliz bolalarining orasida esa natija faqat 56% edi. 10 hafta o'tib, o'quvchilar ikkinchi testni topshirdilar. Bunda ingliz o'quvchilari 66%gacha o'z natijalarini yaxshilashdi, ammo, 87% natijaga ega bo'lgan xitoylik o`quvchlarlardan yana ortda qoldilar. Keyin videokamera yordamida ular ikki mamlakat maktablarida darslar qanday o'tkazilishini tahlil qilishdi. Xitoy sinflarida vaqtning 72% davomida butun sinf uchun interaktiv mashqlar o'tkazilganligi aniqlangan. Angliyada esa bu jarayonga o'quv soatining faqat 24%gina ajratilgan. Shu bilan birga, 47%, ya'ni vaqtning deyarli yarmi, ingliz o'quvchilarining individual yoki guruhda mustaqil ishlarini olib borishlariga sarflangan bo`lsa, Xitoy muassasida mustaqil mashq qilish esa darsning 28% o`z ichiga olgan. Interaktiv ta'limning katta qismi yuqori test natijalari bilan bog'liq bo'lib, darslarda o'z-o'zini ish bilan ta'minlashning ko'pligi past ko'rsatkichlarga to'g'ri kelmoqda. Demak, darsdalarda o`quvchilar mustaqil ish bilan band bo`lishlariga qaraganda, ularning barchasini darslarda faol ishlashlari, o`qituvchining dars davomida sinfga savollar berib borishi va ko`rgazmali namoyishlar qo`yishi, natijada anchayin unimli bo`lar ekan, buni yuqorida keltirilgan tadqiqot xulosalari ko`rsatmoqda. Matematika fanining ierarxik tabiati tufayli interfaol ta’lim usullarining ahamiyati matematikani o`qitishda ayniqsa seziladi. Agar o`quvchilar o`zlari ishlayitgan bo`lsa, ular bir mavzuda qolib ketishlari mumkin, o`qituvchi bu mavzuni tushuntirib berishi u