Международное право цифровой торговли и защита персональных данных

Аннотация

Ключевые слова: Данная статья посвящена изучению проблем цифровая экономика, регулирования искусственного интеллекта (ИИ) в международное международной цифровой торговле. По мере того как соглашение, технологии ИИ активно входят на мировые рынки, региональное соглашение, трансграничные данные, традиционные правовые рамки оказываются цифровая торговля. неспособными решать возникающие уникальные задачи. В работе проводится анализ существующих международных норм, выявляются пробелы в регулировании и предлагаются новые подходы для эффективного управления влиянием ИИ на цифровую торговлю. Savdo va inson huquqlari murakkab va bahsli munosabatlarga ega edi. Savdo bo‘yicha ekspertlar inson huquqlari va savdo qonunchiligi bir-birini qo‘llab-quvvatlaydi, deb taxmin qilishsa-da, huquqshunoslar bu fikrga kamdan-kam qo‘shilishadi. Aksincha, ular iqlim o‘zgarishi, madaniyat va rivojlanish kabi turli kontekstlarda xalqaro savdo huquqining qattiq qoidalari deyarli faqat iqtisodiy qadriyatlarga va inson huquqlarini cheklashga qaratilganligini ta’kidlaydilar. Ushbu tezisda ushbu aloqalarni ko‘proq yoritishga e’tibor qaritiladi, xususan, savdo qonunchiligi va inson huquqlarining birinchi avlodi o‘rtasidagi ziddiyatlarga, xususan, shaxsiy hayot va so‘z erkinligi kabi, hozirgacha ushbu sferada kamdan-kam muhokama qilingan. Shuningdek, u raqamlashtirishning ta’siri bo‘yicha xalqaro iqtisodiy huquq va inson huquqlari bo‘yicha adabiyotlardagi bo‘shliqni muhokama qilinishi lozim jihatlarini chiqadi. Xususan, tezis xalqaro savdo huquqining nisbatan yangi va dinamik to‘plami sifatida raqamli savdo qoidalarini ishlab chiqishning inson huquqlariga ta’siriga qaratilgan. Raqamli savdo kontekstida asosiy narsa ma’lumotlarga asoslangan iqtisodiyot va jamiyatlarning rivojlanishi uchun ichki ma’lumotlarga yangi bog‘liqlik bo‘ldi. Bu qaramlik suverenitet va xalqaro hamkorlik haqidagi eski savollarni jonlantirdi, chunki ma’lumotlarning nomoddiyligi va keng tarqalishi ma’lumotlarning qayerda joylashganligini aniqlashda qiyinchiliklar tug‘diradi, chunki ma’lumotlar bitlari, hatto bitta tranzaksiya yoki onlayn faoliyat bilan bog‘liq bo‘lganlar ham istalgan joyda joylashgan bo‘lishi mumkin. Ma’lumotlarga bog‘liqlik yangi xavflarni keltirib chiqardi, xususan, ushbu tezisda muhokama qilinadigan maxfiylikni himoya qilish sohasida, balki milliy xavfsizlik kabi boshqa sohalarga ham aloqador bo‘lishi mumkinligi e’tirof etiladi. Ushbu xavf-xatarlar va o‘zaro bog‘liq yurisdiksiya muammolari hukumatlarni yangi boshqaruv vositalarini o‘rnatishga olib keldi, xususan, ma’lumotlarni o‘zlarining suveren makonida saqlash uchun ma’lumotlar, ularni saqlash yoki yetkazib beruvchilarni “mahalliylashtirish” choralari orqali. Shunga qaramay, bunday aralashuvlar savdo uchun to‘siqlarni keltirib chiqaradi va jonli ma’lumotlar iqtisodiyotini amalga oshirishga xavf tug‘diradi. Bu iqtisodiy asoslar va bepul ma’lumotlar va davlat siyosati maqsadlari va asosiy erkinliklarni himoya qilish o‘rtasidagi muvozanat amaliyotini ayniqsa murakkab qiladi. Raqamli texnologiyalar va internetning rivojlanishi global iqtisodiyot va jamiyatning har tomonlama o‘zgarishiga olib keldi. Raqamli savdo, internet orqali amalga oshiriladigan savdo operatsiyalarini o‘z ichiga olgan yangi iqtisodiy tizimni yaratdi. Biroq, 380 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 bu o‘zgarishlar inson huquqlariga bo‘lgan ta’sirni ham inkor etib bo‘lmaydi. Shaxsiy ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash, ishlatish va tarqatish kabi raqamli savdo jarayonlari ko‘plab huquqiy va etikal masalalarni keltirib chiqaradi. Ushbu tezisda raqamli savdo va inson huquqlari o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar tahlil qilinadi. Raqamli savdo, o‘zining global xarakteri va chegarasiz tabiati bilan odamlarning erkinliklari va huquqlariga yangi tahdidlar yaratadi. Savdoning raqamli shakli xalqaro tijoratning ajralmas qismiga aylangan bo‘lsa-da, bu jarayonlarning shaffoflik, ma’lumotlarni himoya qilish va ijtimoiy tenglik kabi asosiy inson huquqlariga ta’siri katta ahamiyatga ega. Xalqaro savdolarni amalga oshirishda global tartibni nazorat qilish va insonga xos huquqlarni himoya qilishning o‘ziga xos muammolari paydo bo‘ladi. “Raqamli savdoning yuksalishi, ayni paytda inson huquqlarini muhofaza qilishni talab qiladi. Yangi iqtisodiy modelda odamlar nafaqat mahsulotlar va xizmatlar, balki ma’lumotlar orqali ham tijorat faoliyatiga kirishmoqda.” – Katherina B. Corn, "Digital Trade and Human Rights: A New Era" (2017) Raqamli savdoning o‘ziga xos jihatlaridan biri–global savdo operatsiyalarining virtual bo‘lib, davlatlar o‘rtasidagi chegara va qonunlarga ta’sir qilmasligidir. Bu holat, maxfiylikni ta’minlash, axborot xavfsizligi va iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish masalalarini dolzarb qiladi. Misol uchun, Internetdagi tijorat faoliyatining asosiy o‘zgarishi – elektron to‘lov tizimlarining jadal rivojlanishi, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishni yangi darajaga olib chiq