Урбанизация как социальный процесс

Аннотация

Ключевые слова: Урбанизация – это сложный социальный процесс, город, связанный с ростом и развитием городов, а также с урбанизация, увеличением доли городского населения в общей социальный процесс, численности. Это явление отражает не только устойчивое развитие, городская культура, демографические изменения, но и глубокие урбанизация и трансформации в социальной структуре, культуре, образе экономическое развитие, жизни и системе общественных отношений. В статье городской образ жизни. рассматриваются понятие урбанизации, влияние городской среды на социальное развитие, а также проблемы, связанные с этим процессом, включая социальные и экологические риски, а также нестабильность городской среды. Urbanizatsiya zamonaviy jamiyat rivojlanishini belgilaydigan asosiy jarayonlardan biridir. Ushbu hodisalar natijasida shahar aholisining ko‘payishi va shahar hududlarining kengayishi keskin oshdi. Biroq urbanizatsiya nafaqat odamlarni qishloqdan shaharlarga ko‘chirish, balki, madaniyat, kundalik hayot va ijtimoiy tuzilishga chuqur ta’sir ko‘rsatadigan murakkab ijtimoiy jarayon hamdir. Shaharlar iqtisodiy faoliyat, innovatsiyalar va madaniy almashinuv markazlariga aylanib, o‘z imkoniyatlari bilan millionlab odamlarni jalb qilmoqda. Shu bilan birga, urbanizatsiya atrof-muhit muammolari, ekologik muammolar, aholining haddan tashqari ko‘payishi va shahar muhitining buzilishi kabi ko‘plab muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu hodisalar nafaqat demografik va ekologik muammolarni, balki o‘rganish va tartibga solishni talab qiladigan muhim ijtimoiy muammoni keltirib chiqaradi. Ushbu ish urbanizatsiyani doimiy jarayon sifatida ko‘rib chiqishga bag‘ishlangan. Asosiy e’tibor ijtimoiy qatlamlar doirasiga ta’sir qilish, odamlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning o‘zgarishi, madaniyat va o‘ziga xoslikning yangi shakllarining paydo bo‘lishiga qaratilgan. Ushbu jarayon bilan birga keladigan qiyinchiliklarga, shuningdek ularni hal qilish mumkin bo‘lgan yo‘llariga alohida e’tibor beriladi. Urbanizatsiyani ijtimoiy jarayon sifatida o‘rganish jamiyatdagi o‘zgarishlar dinamikasini chuqurroq tushunishga imkon beradi va shahar rivojlanishini hisobga olish uchun qimmatli tavsiyalar beradi. Bu mavzuni sotsiologlar, demograflar, iqtisodchilar va zamonaviy ijtimoiy o‘zgarishlarni qiziqtirgan har bir kishi uchun dolzarb hisoblanadi. Shahar aholisi, asosan, sanoat, savdo, shuningdek, xizmat koʻrsatish, boshqaruv, fan va madaniyat sohalarida band bo‘lgan yirik aholi manzilgohi. Shahar – bevosita qishloq xo‘jaligi bilan band bo‘lmagan aholi to‘plangan markaz. U atrofidagi tumanlar uchun ma’muriy va madaniy markaz bo‘libgina qolmay, balki ularning joylashishi va o‘sishiga ham katta ta’sir ko‘rsatuvchi omil hamdir. Bugungi kunda dunyo aholisining yarmidan ko‘pi shaharlarda istiqomat qiladi. 2050-yilga kelib dunyo aholisining 68 foizi shaharlarda yashashi prognoz qilingan. Dunyo bo‘ylab urbanizatsiyaning jadal taraqqiy etishi natijasida bugungi kunda Yevropa aholisining 70 foizdan ortiq qismi, Gonkong, Singapur, Quvayt, Monako, Nauru davlatlarining 100 foiz aholisi shaharlarda istiqomat qilmoqda. O‘zbekistonda esa bu ko‘rsatkich 51 foizni tashkil etadi. Urbanizatsiya darajasi bo‘yicha mamlakatimizning dunyo miqyosidagi o‘rni ancha past. BMT xalqaro reyting 152 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2024) / ISSN 2181-1415 ko‘rsatkichlari bo‘yicha O‘zbekiston 2018-yilda ushbu yo‘nalishda 233 mamlakat orasidan 155-o‘rinni egalladi. Oxirgi 15 yil mobaynida (2009–2024-y.) mamlakatimizda urbanizatsiya darajasi 51,7 foizdan 51 foizga kamaydi. Shu boisdan O‘zbekistonni 2030-yilgacha rivojlantirish strategiyasida urbanizatsiya darajasini 60%ga yetkazish vazifasi belgilangan. Istiqbolda O‘zbekiston rivojining asosini kichik shaharlar va kichik shaharlar tipidagi aholi punktlarini o‘ziga birlashtiruvchi markazga aylanadigan o‘rta shaharlar yohud aglomeratsiyalar tarmog‘i tashkil etadi. Bu mamlakatda ishlab chiqarish kuchlari va inson resurslarining baravar taqsimlanishini ta’minlaydi, sanoat va xizmat ko‘rsatish sohasi rivojlanishini tezlashtiradi. Shaharlar rivojlanishi aholi turmush darajasi va sotsio-madaniy qiyofasi o‘zgarishiga ta’sir ko‘rsatadi. Urbanizatsiya zaruriy va to‘xtatib bo‘lmaydigan jarayon bo‘lganligi sababli, aholining hayot sifatiga salbiy ta’sirini minimallashtirish uchun uning ijtimoiy, ekologik va bilvosita ta’sirini oldindan ko‘rib chiqish muhimdir. Shu jihatdan shahar muhitining insonlar hayotiga qanday ta’sir ko‘rsatishini aniqlash asosiy omillarni aniqlash, yashash sharoitlarini ta’minlash va ta’sirni o‘zgartirish va o‘zgartirish uchun asosiy strategiyalarni ishlab chiqish imkonini beradi. Sotsiologik jihatdan urbanizatsiya deganda shaharlar sonining va aholisining o‘sishi hamda shahar (yangi) madaniyatining paydo bo‘lishi jarayoni tushuniladi. Sotsiologiya fanida urbanizatsiya – shaharlashish, yaʼni shaharlarning rivojlanishini o‘rganishga bag‘ishlangan ko‘plab ilmiy va amaliy ahamiyatga e