TIJORAT BANKLARIDA KREDIT SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

Mazkur maqolada tijorat banklarida kredit siyosatini takomillashtirish masalalari tahlil qilinadi. Kredit siyosati tijorat banklarining mijozlarga kredit ajratish tamoyillari, risklarni boshqarish va kredit resurslarini samarali taqsimlash jarayonlarini o‘z ichiga oladi. Tadqiqotda kredit siyosatini takomillashtirish zarurati, asosiy yo‘nalishlari va uning iqtisodiyotga ta’siri yoritib berilgan. Xususan, raqamli texnologiyalarni joriy etish, kredit risklarini minimallashtirish, ipoteka va investitsion kreditlarini rivojlantirish hamda mijozlarga individual yondashuv asosida kredit siyosatini shakllantirish muhim omillar sifatida ko‘rib chiqilgan. Natijada, takomillashgan kredit siyosati bank tizimining samaradorligini oshirish va iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlashga xizmat qilishi ta’kidlangan. Kalit soʼzlar: tijorat banklari, kredit siyosati, kreditlash, risklarni boshqarish, moliyaviy barqarorlik, kredit portfeli, kredit risklari, foiz siyosati, bank likvidligi, raqamli bank texnologiyalari, kredit shartlari, kichik biznes kreditlari, innovatsion kreditlash, bank tizimi rivojlanishi. Kirish. Tijorat banklari har qanday mamlakatning moliyaviy tizimida muhim o‘rin tutib, iqtisodiy o‘sish va rivojlanishni rag‘batlantirishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Ular jamg‘armalarni jalb qilish, moliyaviy resurslarni taqsimlash va xo‘jalik yurituvchi subyektlarga kredit ajratish orqali iqtisodiy jarayonlarni qo‘llab-quvvatlaydi. Shu boisdan, tijorat banklarining kredit siyosati ularning barqarorligi va samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biri bo‘lib, iqtisodiyotning turli tarmoqlari rivojiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Bugungi kunda kredit siyosatini takomillashtirish muammosi tijorat banklari uchun dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Banklar o‘z kredit portfelini optimallashtirish, risklarni minimallashtirish va kredit ajratish jarayonini soddalashtirish orqali mijozlar talabiga moslashishga intilmoqda. Shu bilan birga, global moliyaviy inqirozlar, raqamli transformatsiya va iqtisodiy muhitning o‘zgaruvchanligi banklarning kredit siyosatini yangicha yondashuvlar asosida shakllantirish zaruratini yuzaga keltirmoqda. 50 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Tijorat banklari har qanday mamlakat moliyaviy tizimining asosi bo‘lib, ular jamg‘armalarni jalb qilish, moliyaviy vositachilikni amalga oshirish va xo‘jalik yurituvchi subyektlarga kredit ajratish orqali iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab- quvvatlaydi. Banklarning samarali faoliyati ularning kredit siyosatiga bog‘liq bo‘lib, ushbu siyosat iqtisodiy sharoitlar, risklarni boshqarish va kreditlash strategiyalariga asoslanadi. Kredit siyosatini takomillashtirish nafaqat banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash, balki iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Bugungi kunda tijorat banklarining kredit siyosatini takomillashtirish zarurati bir qancha omillar bilan bog‘liq. Birinchidan, kreditlash hajmining oshishi banklar uchun yangi risklarni yuzaga keltirmoqda. Ikkinchidan, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt asosida kreditlash jarayonlarini optimallashtirish zarurati tobora ortib bormoqda. Uchinchidan, xalqaro moliyaviy bozorlarga integratsiyalashish hamda xalqaro tajribalarni o‘zlashtirish banklarning raqobatbardoshligini oshirish uchun muhim ahamiyat kasb etmoqda. 1. Kredit siyosatining mohiyati va ahamiyati Kredit siyosati tijorat banklarining kredit ajratish bo‘yicha yuritadigan strategiyasi bo‘lib, u quyidagi asosiy yo‘nalishlarni qamrab oladi: kredit ajratish tartibi, kredit stavkalari, kredit risklarini boshqarish, kredit resurslarini taqsimlash va mijozlarning to‘lov qobiliyatini baholash. Bankning samarali kredit siyosati moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, aktivlarning sifati va rentabelligini oshirish, shuningdek, kredit risklarini minimallashtirish imkonini beradi. O‘zbekistonning tijorat banklari kredit siyosatini tahlil qilish uchun asosiy banklarning kredit portfeli va faoliyatiga e’tibor qaratamiz. Quyida mamlakatning yirik tijorat banklari va ularning kredit siyosati bo‘yicha statistik ma’lumotlar keltirilgan. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda 32 ta tijorat banki faoliyat yuritadi. Ular orasida quyidagi yirik banklar ajralib turadi. 1-jadval: O‘zbekistonning asosiy tijorat banklari va ularning kredit portfeli Bank nomi Ajratilgan kreditlar Bozor ulushi (%) (mlrd so‘m, 2023) 51 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Xalq Banki 65 800 14% Ipoteka Bank 52 400 11% Milliy Bank 89 500 19% Agrobank 47 600 10% Asaka Bank 38 200 8% Hamkorbank 24 700 5% Kapitalbank 22 300 5% Trastbank 14 900 3% O‘zsanoatqurilishb 41 500 9% ank Turonbank 11 800 3% Manba: https://bank.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.  Milliy Bank eng yirik kredit portfeliga ega bo‘lib, bozorning 19% ulushiga ega.  Xalq Banki va Ipoteka Bank ham yirik kr