АДАПТАЦИЯ ЖЕНЩИН К ЦИФРОВЫМ ИЗМЕНЕНИЯМ В УЗБЕКИСТАНЕ: ПРОБЛЕМЫ И ВОЗМОЖНОСТИ (НА ПРИМЕРЕ ИНДЕКСА ГЕНДЕРНОГО ЦИФРОВОГО НЕРАВЕНСТВА)

Аннотация

This study thoroughly examined the process of women's adaption to digital revolution in Uzbekistan. The Gender Digital Gap Index was utilized to assess women's utilization of digital technologies in our country, their digital competencies, and the primary challenges encountered during the adaption to digital transformation. The study involved an in-depth examination of statistical data, comparative analysis, segmentation, and the experiences of foreign nations. The Gender Digital Gap Index methodology was examined, and the extent of women's utilization of information and communication technology was evaluated using the SPSS software. Consequently, evidence-based proposals and recommendations were formulated to expedite women's adaption to digital transformation, enhance their digital competencies, and mitigate the gender digital divide. Keywords: digital transformation, gender digital divide, digital skills, digital literacy, gender digital divide index, digital technologies, women, adaptation process, digital economy. Кириш. Маълумки, глобал рақамлаштириш тенденцияси шароитида давлатлар ўз рақамли стратегиялари орқали фуқароларни муносиб рақамли хизматлар билан таъминлаш, интернет алоқасини кенгайтириш, рақамли тафовутни бартараф этиш, кенг миқёсда рақамли технологияларни жорий этиш билан жамиятда рақамлаштириш ислоҳотларини амалга оширмоқда. 2021 йил охирига келиб, дунё аҳолисининг қарийб учдан икки қисми интернет ва рақамли технологиялардан хусусан, ижтимоий тармоқлар, таълим, соғлиқни сақлаш, мехнат бозори, молиявий хизматлар, фуқароларнинг электрон хизматлардаги иштироки ва давлат хизматларидан фойдаланиб келмоқда (ITU, 2019). Бироқ, интернетга уланмаган инсонлар эса ҳанузгача иш ва таълим имкониятларидан четда қолмоқда ва интернет билан боғлиқ бўлган маълумотлар ҳамда хизматлардан маҳрум бўлмоқда. Тўртинчи саноат инқилобига келиб жамият ҳаётининг барча соҳалари трансформасияга учрамоқда. Рақамлаштириш феномени шу қадар ижтимоий ҳаётимизга чуқур кириб келдики, бугунга келиб рақамли технологияларсиз ҳаётимизни тасаввур этишимиз қийин. Адабиётлар шарҳи. Ҳазудин ва бошқа олимлар (2021) гуруҳи рақамли трансформация даврида аёл тадбиркорларнинг имкониятлари ва муаммолари бўйича чуқур таҳлилий тадқиқот олиб боришган. Уларнинг ишида асосий эътибор аёлларнинг замонавий рақамли бизнес муҳитига мослашиш жараёнига қаратилган. Тадқиқотчилар илмий адабиётларнинг кенг қамровли таҳлили орқали ижтимоий тармоқларнинг рақамли бизнес ривожидаги ўрнини алоҳида таъкидлашади. Уларнинг хулосаларига кўра, ижтимоий тармоқлар аёл тадбиркорлар учун энг самарали рақамли восита ҳисобланади. Бу платформа орқали аёллар ўз бизнесларини ривожлантириш, мижозлар базасини кенгайтириш ва рақобатбардошликни ошириш имкониятига эга бўлмоқдалар. Олимлар аёл тадбиркорларнинг рақамли иқтисодиётга ўтишида дуч келаётган тўсиқларни икки тоифага ажратишади: анъанавий гендер муаммолари ва рақамли муҳитга хос янги қийинчиликлар. Анъанавий муаммолар қаторига оилавий мажбуриятлар, молиявий ресурсларнинг чекланганлиги ва жамиятдаги стереотиплар кирса, рақамли босимлар сифатида технологик билимларнинг етишмаслиги, 79 www.e-itt.uz I SON. 2025 киберҳавфсизлик муаммолари ва рақамли рақобат муҳитига мослашиш қийинчиликлари кўрсатилган. Тадқиқотнинг амалий аҳамияти шундаки, аёл тадбиркорларнинг рақамли бизнес соҳасида муваффақиятга эришиши учун зарур бўлган шарт-шароитларни аниқ белгилаб беради. Бундай шароитлар қаторига рақамли кўникмаларни ривожлантириш, молиявий саводхонликни ошириш, менторлик дастурларини йўлга қўйиш ва ҳуқуқий ҳимояни кучайтириш каби омиллар киритилган. Шунингдек, тадқиқотчилар аёл тадбиркорлар учун хавф-хатарларни минималлаштириш бўйича стратегик тавсиялар ишлаб чиққанлар. Бу тавсиялар бизнес режалаштириш, риск-менежмент, молиявий бошқарув ва рақамли маркетинг каби йўналишларда аниқ қўлланмалар тақдим этади (ITU, 2019). Угҳетто ва бошқа тадқиқотчилар (2019) гуруҳи аёл тадбиркорлик соҳасидаги илмий изланишларнинг замонавий йўналишларини ўрганиб чиққан. Уларнинг хулосаларига кўра, мазкур соҳадаги тадқиқотлар асосан аёлларнинг бизнес фаолиятидаги тўсиқларни ўрганишга қаратилган. Бу тўсиқлар уч асосий йўналишда намоён бўлмоқда: ахборотга кириш имконияти, молиявий ресурслардан фойдаланиш ва бизнес тармоқларига қўшилиш масалалари. Олимлар муҳим бир бўшлиқни аниқлашган, рақамли технологияларнинг аёл тадбиркорликка таъсири етарлича ўрганилмаган. Гарчи академик доираларда рақамли технологияларнинг тадбиркорлик экотизимига таъсири ўрганила бошланган бўлса-да, гендер аспекти эътибордан четда қолмоқда. Бу ҳолат, айниқса, замонавий шароитда жиддий муаммо ҳисобланади, чунки рақамли технологиялар бизнес юритишнинг ажралмас қисмига айланиб бормоқда. Тадқиқотчилар аёл тадбиркорларнинг янги рақамли технологиялардан фойдаланиш тажрибасини ўрганишга алоҳида эътибор қаратишган. Улар аёллар томонидан рақамли воситаларнинг қўлланилиши ва бу орқали анъанавий бизнес тўсиқларининг енгиб ўтилиши жараёнини таҳлил қилишган. Бу, ўз навбатида, аёл тадбиркорларнинг ра