НАПРАВЛЕНИЯ СТРАТЕГИИ РАЗВИТИЯ СТРАХОВЫХ КОМПАНИЙ В ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ

Аннотация

The article analyzes the development of insurance companies in the digital economy, changes in their business processes, the introduction of digital and financial technologies in the industry, as well as the competitive advantages they provide to companies. Keywords: insurance, insurance companies, digital and financial technologies, insurance products, sales channels. I SON - YANVAR, 2025 439-444396 00 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, yanvar www.e-itt.uz Кириш. Молиявий бозорларнинг технологик ривожланиши ва глобал рақамли тенденцияларнинг жадал татбиқ этилиши суғурта соҳасига ҳам чуқур таъсир кўрсатиб, унинг рақамли трансформациясига сабаб бўлмоқда. Бу жараён суғурта бизнесининг барча соҳаларига, яъни ички жараёнларидан тортиб мижозлар билан ўзаро муносабатларга ҳам таъсир қилади. Сунъий интеллект, блокчейн, катта маълумотлар ва нарсалар интернети каби замонавий технологиялар рискларни самарали бошқариш, хизматлар сифатини яхшилаш ва операцион харажатларни камайтириш учун янги имкониятларни очиб бермоқда. Хусусан, катта маълумотлар таҳлилидан фойдаланиш суғурта компанияларига рискларни аниқроқ баҳолаш ва шахсийлаштирилган суғурта маҳсулотларини ишлаб чиқиш имкониятларини тақдим этмоқда. Бугунги кунда суғурта соҳасида рақобат тобора кучайиб бормоқда, чунки технологик стартаплар ва платформа компаниялари каби янги ўйинчилар мижозларга тезроқ ва арзонроқ эчимларни таклиф қилиш учун бозорга киришмоқда. Ўшбу компаниялар кўпинча мослашувчан бизнес моделига эга ва инновацион ёндашувлардан фойдаланадилар, бу уларга ўзгаришларга тезда мослашиш ва кўпроқ мижозларни жалб қилиш имконини яратиб бермоқда. Шу билан бирга, ўз технологиялари ва операцион усулларини янгиламайдиган анъанавий суғурта компаниялари учун уларнинг рақобатбардошлигини йўқотиш рискларинини бир неча баробарга ошириб юборади. Шу каби омилларни ҳисобга олган ҳолда, янги технологиялар интеграцияси ва глобал рақамли тенденцияларга мослашиш аллақачон суғурта компаниялари стратегиясининг ажралмас қисмига айланиб бормоқда ва уларнинг ушбу инновацияларни рад этиши келажакда уларга жиддий муаммоларни келтириб чиқариши мумкиндир, яъни буларга қўйидагиларни келтириб ўтишимиз мумкиндир, раатбардошликни йўқотиш, бозор улушини камайиши, имижнинг пасайиши (йўқолиши) ва ҳатто кучайиб бораётган рақобат шароитида бизнесни сақлаб қолиш имкониятларининг йўқолиши. Адабиётлар шарҳи. Суғурта бозорини рақамлаштириш – бу суғурта жараёнларини такомиллаштириш ва мижозларга хизмат кўрсатишни яхшилаш учун ахборот тизимлари ва коммуникация технологияларидан фойдаланиш бўлиб, интернетлаштириш, индивидуаллаштириш ва рақамлаштириш жараёнларини ўз ичига олади (Сплетухов, 2020). Козлова ва бошқалар (2017) фикрларига кўра, суғурта ташкилотларида бизнес- жараёнларни ўзгартириш технологик, молиявий, маркетинг жараёнлари ва суғурта хизматларини сотишнинг бевосита технологияларига тегишлидир. Ривожланаётган интернет муҳити нафақат суғурта хизматларининг ташқи қиёфасини ўзгартиради, балки уни ривожлантиради, интернет орқали сотиш ёки онлайн сотиш сегментини кенгайтиради, бу эса сотиш нархининг пасайиши, масофавий савдонинг ўсишига таъсир қилади. Хабаров ва бошқаларнинг (2023) тадқиқотларига кўра, мавжуд ахборот тизимлари архитектурасига қўшимча равишда интеграциялашган ИТ-ечимларга асосланган суғурталовчининг такомиллаштирилган бизнес модели унга бозорнинг бошқа иштирокчилари билан стратегик рақобатлашиш имконини беради. Кочумова ва бошқаларнинг (2024) таҳлилларига кўра, рақамли инқилоб компанияларнинг мижозлар билан ўзаро муносабатини ўзгартириб, маркетинг, ахборот ва технологиялар биргаликда ишлаши керак бўлган муҳитни яратди. Шунингдек, тадқиқотчи Абдурахмонов (2018-2024) суғурта соҳасини рақамлаштириш, сотиш каналларини кенгайтириш, соҳани тартибга солиш, замонавий суғурта маҳсулотларини ишлаб чиқиш, инновацион суғурта маҳсулотларининг суғурта бозори ва соҳага ижобий таъсирлари бўйича тадқиқотлар олиб борган. 440 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, yanvar www.e-itt.uz Тадқиқот методологияси. Тадқиқот жараёнида суғурта соҳасини ривожланинг асосий йўналишлари борасида хорижий ва маҳаллий олимларнинг ишлари ўрганилди ва таҳлил қилинди. Мақолада назарий мушоҳада, тизимли ёндашув, кузатиш, умумлаштириш, таҳлил, синтез каби усуллар самарали қўлланилди, шунингдек суғурта соҳасини ривожлантириш муаммолари ва уларнинг ечимлари борасида хулоса ва таклифлар шакллантирилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Ҳозирги кунда рақамлаштириш иқтисодиёт ва молия бозорларининг асосий мегатрендларидан бири бўлиб, турли соҳалар, жумладан, суғурта соҳасининг ривожига ҳам ижобий таъсир кўрсатмоқда. Бундай ҳолат суғурта бозорининг анъанавий кўриниши, тузилмаси ва бизнес юритиш ёндашувларида жиддий ўзгаришларга олиб келмоқда. Рақамлаштириш жараёни фақатгина суғурта маҳсулотларини сотиш тизимини онлайн шаклга ўтказишни англатмайди, гарчи бу ҳолат фаолият кўрсатишнинг муҳим қисми бўлса ҳам. Суғурта соҳасини рақамлаштириш суғурта компаниялари фаолиятининг турли жиҳатларига таъсир кўрсатадиган, улар ф