ПУТИ УЛУЧШЕНИЯ ИНВЕСТИЦИОННОЙ СРЕДЫ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

This article analyzes the main directions for fundamentally improving the investment climate in Uzbekistan. In particular, it emphasizes the importance of such factors as strengthening and stabilizing the legislative framework, providing reliable guarantees of investors’ property rights, combating corruption, and reducing administrative barriers. It also examines issues related to offering tax and customs benefits, deepening public-private partnership (PPP) and privatization processes, modernizing transport and energy infrastructure, training qualified personnel, pursuing digital transformation, and expanding international trade cooperation. It is noted that comprehensive and consistent measures in these areas constitute one of the key prerequisites for enhancing the business environment in Uzbekistan, increasing trust among both foreign and local investors, as well as ensuring economic growth and the welfare of the population. Keywords: investment climate, tax and customs benefits, public-private partnership (PPP), privatization, infrastructure development, digital transformation, entrepreneurship support, sources of financing, foreign investments, business environment, World Trade Organization (WTO), export, international cooperation. Кириш. Мамлакат иқтисодиётини ривожлантириш ва барқарор ўсишга эришишда инвестиция муҳитининг жозибадорлиги алоҳида ўрин тутади. Зеро, самарали инвестиция сиёсати — ички ва ташқи сармоядорлар учун қулай шароитларни шакллантириши, илғор технологияларни жорий этиши ҳамда инновацион лойиҳаларни ҳаётга татбиқ этиши билан ажралиб туради. Шу боис, инвестицион муҳитни яхшилаш, сармоя жалб қилиш ҳажмини ошириш, қолаверса, иқтисодиётни либераллаштириш ва диверсификация қилиш Ўзбекистон тараққиётининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Мустақилликнинг дастлабки йилларидан бошлаб Ўзбекистонда инвестисцяларни қўллаб-қувватлаш бўйича муайян чора-тадбирлар амалга ошириб келинаётган бўлса- да, бугунги замон талаблари ва дунёдаги рақобат муҳити бу масалада янада чуқур, тизимли ва изчил ислоҳотларни ўтказишни тақозо этмоқда. Айниқса, сўнгги йилларда миллий иқтисодиётни модернизация қилиш, хусусий секторнинг ролини кенгайтириш, хорижий инвесторлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, солиқ ва божхона имтиёзларини такомиллаштириш ҳамда давлат-хусусий шериклиги механизмларини ривожлантириш борасида изчил саъй-ҳаракатлар олиб борилаётгани эътиборга лойиқдир. Ўшбу мақолада Ўзбекистонда инвестицион муҳитни тубдан яхшилашнинг асосий йўналишлари, хусусан, қонунчилик базасини мустаҳкамлаш, коррупцияга қарши курашиш, административ тўсиқларни камайтириш, инфраструктурани ривожлантириш ва замонавий технологияларни кенг татбиқ этиш масалалари таҳлил қилинади. Шунингдек, инвестицияларни жалб қилишдаги муаммолар, уларни бартараф этиш йўллари ҳамда кутилаётган натижалар ҳақида фикр юритилади. Мақола якунида билдирадиган хулосалар Ўзбекистоннинг инвестицион жозибадорлигини ошириш, иқтисодий ўсишни янада жадаллаштириш ва аҳоли фаровонлигини таъминлашда муҳим аҳамият касб этади. Адабиётлар шарҳи. Ўзбекистонда инвестицион муҳитни яхшилаш, хорижий ва маҳаллий сармояларни жалб қилишга доир масалалар бўйича турли тадқиқотлар, илмий мақолалар ва халқаро 425 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, yanvar www.e-itt.uz ташкилотлар ҳисоботлари мавжуд бўлиб, улар мазкур мавзуни ҳар томонлама ёритиб беришга хизмат қилади. Ҳениус (1947) номидаги Ташқи савдо луғатида “Хорижий инвестициялар - бир мамлакатдан экспорт қилинадиган ва бошқа мамлакат ҳудудига киритилган инвестициялар” дея таърифланади, рус олими Кочемасованинг (2013) фикрича, тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар - бу инвесторнинг капитал қўйилмалари объектини бошқаришини таъминлайдиган узоқ муддатли сармоядир. Шундай қилиб, тўғридан-тўғри инвестициялар - бу инвестор (юридик шахс, чет эл компанияси) томонидан узоқ вақт давомида назорати амалда ўрнатиладиган капитал (молиявий ёки асосий воситалар) ҳисобланади. Байулген (2010)эса ўз изланишларида бир қанча мамлакатлар ичидаги қарорларни қабул қилиш жараёнини таҳлил қилиб, тўғридан- тўғри хорижий инвестицияларнинг мухолифлари ва тарафдорлари ўртасидаги муносабатларни аниқлайдиган ва шакллантирувчи институционал тузилиш илгари ўйлагандан кўра анча мураккаб ва қизиқроқ эканлигини исботлаган. Профессор Ғозибеков (2003) хорижий инвестицияларни қуйидагича таърифлайди: “Чет эл инвестициялари бир иқтисодиёт субъекти капиталини ўзга иқтисодиётга муайян муддатга боғлаш бўлиб, ички инвестициялардан рисклар кенглиги билан фарқланган ҳолда, ҳуқуқий шароитларнинг, инвестиция муҳитининг ўзгариши билан тавсифланади ва натижада мамлакатлар ва минтақалар бўйлаб капитал кўчиши юз беради”, Хошимов (2004) эса: “чет эл инвестициялари - чет эл мулкдорлари томонидан маълум капитални бир иқтисодиётдан мутлақо бошқа мамлакат иқтисодиётининг қонун билан таъқиқланмаган турли тармоқларига аниқ ва ноаниқ рискларни ҳисобга олган ҳолда ўз манфаатига эришиш, нисбатан юқори даражада самара олиш мақсадида муайян муддатга сафарбар этадиган барча мулкий,