ОРГАНИЗАЦИЯ УЧЕТНОЙ ПОЛИТИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ

Аннотация

The article presents scientific proposals and practical recommendations for the formation of accounting policy in the Republic on the basis of the requirements of international standards of financial reporting, improvement of its methodology. In the formation of accounting policy, special attention is paid to its general, methodological, technical and organizational issues. The report also mentions the development of accounting policy for accounting and tax purposes, the requirements for it, amendments to the accounting policy, the procedure for reflecting assets and liabilities in the accounting policy. Keywords: international standards of financial reporting, accounting policy, changes in the account, errors in accounting policy, financial statements, methodological aspects of accounting policy. Кириш. Республикамизда бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисобот тизимини халқаро стандартларга ўтказиш ва уни мувофиқлаштиришда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 февралдаги ПҚ-4611-сон “Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига ўтиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорида белгиланган вазифалар ижросини тўлиқ таъминлаб келинмоқда. Жумладан, даставвал Ўзбекистон республикаси ҳудудида молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартлари (МҲХС) ҳужжатларини қўлланилиши тан олинди, кичик ва ўрта бизнес субъектлари учун молиявий ҳисоботнинг миллий стандартлари (МҲМС) лойиҳаси тайёрланди, МҲХС асосида бухгалтерия ҳисобини юритиш ва 2023 йил якунлари бўйича молиявий ҳисоботни тайёрлашга доир тартиби ишлаб чиқилди, молиявий ҳисобот шакллари ва уларга қўйилган талаблар ишлаб чиқилди, амалдаги бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунга ўзгартиришлар киритиш ва уни халқаро талабларга мувофиқлаштириш ишлари бошланди, шунингдек, халқаро талаблардаги номувофиқликларни бартараф этиш мақсадида бухгалтерия ҳисоби миллий стандартларини ўзбек тилидаги расмий мантни тайёрланди, акциядорлик жамиятларида молиявий ҳисоботлар халқаро стандартлар бўйича трансформация қилиниб келинмоқда. Ўмуман олганда мамлакатмизда бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисоботни такомиллаштириш, миллий бухгалтерия ҳисоби стандартларини халқаро стандартлар талабларига мувофиқлаштириш, молиявий ҳисоботларни тузиш ва тақдим этишнинг концептуал масалалари ҳамда услубиётини такомиллаштиришни тақозо этади. Буларнинг барчаси ҳисоб сиёсатини тўғри шакллантиришга боғлиқ бўлиб қолмоқда. Бугунги кунда ҳар қандай фирма ёки компания, ташкилот ҳисоб сиёсатисиз ўзининг мукаммал бухгадтерия ҳисобини юрита олмайди, демаки, пул оқимларини (маблағларини) тўғри бошқара олмайди ёки самарали бошқарув қарорларини қабул қилишда муаммоларга дуч келиши мумкин. Адабиётлар шарҳи. Ҳисоб сиёсати тушинчасига халқаро ва миллий даражадаги иқтисодчи олимлар ва соханинг амалиётчи мутахассислари (аудиторлар, бухгалтерлар, таҳлилчилар) томонидан кўплаб таърифлар ҳамда турли ёндошувлар берилган. Ўшбу таърифларнинг барчасида ягона бир мақсад мужассамлашганини кўриш мумкин, яъни ҳисоб сиёсати 342 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, yanvar www.e-itt.uz бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисоботларни тузишга қаратилган қоидалар мажмуидан иборат. Биз асосан ҳисоб сиёсатига берилган тушинча ва таърифларни ёритишда халқаро ва миллий стандарт қоидалари билан чекланамиз. Демоқчимизки, юқорида Президент қарорида келтириб ўтилган жумлага жавоб беришга харакат қиламиз. “Ҳисоб сиёсатлари, ҳисоблаб чиқилган баҳолардаги ўзгаришлар ва хатолар” номли 8-сон БҲХСда қуйидаги таъриф шакллантирилган: Ҳисоб cиёсати - бу тадбиркорлик субъекти томонидан молиявий ҳисоботларни тайёрлашда ва тақдим этишда қўлланиладиган муайян тамойиллар, усуллар, одатлар, қоидалар ва амалиётлардир (БҲХС 8). Берилган таъриф аниқ ва тўғри мақсад учун йўналтирилган. Бизнинг амалиётимизда эса бунга бироз бошқачароқ ёндошилганини кўришимиз мумкин. Масалан, миллий стандартда: “...ҳисоб сиёсати деганда хўжалик юритувчи субъектнинг раҳбари бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисобот тузиш учун қўллайдиган усуллари, уларнинг принцип ва асослари билан биргаликдаги жамламаси тушунилади” деб таърифи берилган (БҲМС 1, 1998). Ўшбу таърифдан кўриниб турибдики, бир вақтнинг ўзида бухгалтерия ҳисобини юритилиши ҳамда ҳисоб сиёсатини шакллаштирилишига хўжалик субъекти раҳбари масъул шахс сифатида ёндошилган. Россия Федерацияси бухгалтерия ҳисоби қонунчилигида ҳисоб сиёсатига қўйидагича ёндошилади: “Низомнинг мақсадлари учун ташкилотнинг ҳисоб сиёсати деганда у томонидан қабул қилинган бухгалтерия ҳисоби усуллари - бирламчи кузатиш, харажатларни ўлчаш, жорий гуруҳлаш ва иқтисодий фаолият фактларини якуний умумлаштириш тушунилади. Бухгалтерия ҳисобини юритиш усулларига иқтисодий фаолиятни гуруҳлаш ва баҳолаш, активлар қийматини тўлаш, хўжалик жараёнлари, инвентаризацияни ташкил қилиш, бухгалтерия ҳисоби счётлар режасини қўллаш, бухгалтерия регистрларини шакллантириш ҳамда маълумотларни қайта ишлаш ва умумлаштириш каби усулларни ўз ичига олади” (ПБЎ, 1/2008). Россия ҳисоб сиёсатининг яна бир муҳим жиҳати шундаки, ҳисоб сиёсатини шак