СТАТИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ВЛИЯНИЯ РАЗВИТИЯ ИНФОРМAЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ НА РЫНОК ТРУДА ТАШКЕНТСКОЙ ОБЛАСТИ

Аннотация

There is a need to implement targeted and long-term work to reduce the unemployment rate, ensure effective employment, improve the living standards of the population, organize a labor market that is adaptable to today's changes in nature and resource scarcity, and ensure employment in professions that are adaptable to any conditions. Keywords: unemployment, unemployment rate, effective work, socio-economic development, green economy, information technologies. Кириш. Тошкент вилоятида ҳам ишга жойлаштиришга муҳтож бўлган ёшларни айниқса улар таркибидаги хотин-қизларни касбга тайёрлаш, оналик даврида хам кампьютер технологиялари асосида аниқ вазифаларни бажарган ҳолда уй шароитида даромад олиш имконийаларини йаратиш борасида бир қатор ишлар амалга оширилмоқда. Бундан ташқари, ушбу жараёнларни амалга оширишда аҳоли ва унинг демографик жараёнларини ўрганиш муҳим ҳисобланади. Таъкидлаб ўтишимиз керакки, бугунги кунда Тошкент вилояти аҳолиси таркибида унинг демографик жараёнларида хам ўсиш суратлари юқори. Шунинг учун ҳам аҳолини ишсизлик даражасини камайтириш, унинг самарали меҳнат фаолияти билан бандлигини таъминлаш, аҳоли турмуш-даражасини ошириш учун мақсадли ва узоқни кўзлаган ишларни амалга ошириш, бугунги табиатнинг ўзгаришларига ва ресурслар тақчиллигига мослашувчан меҳнат бозорини ташкил этиш учун жойларда аҳолининг соводхонлик даражасини ошириш, экологик маданиятини юксалтириш ҳамда хар қандай шароитга мослашувчан касблар билан бандлигини таъминлаш зарурати туғилмоқда. Республикамизда “ахборот технологиялари”ни ривожлантириш борасида бир қатор ишлар амалга оширилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 28-январдаги “2022-2026- йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида” ги ПФ-60-сонли фармонида ҳам ахборот коммуникatsiон технологияларини ривожлантириш ва аҳолига қулай шарт-шароитлар яратиш (Фармон, 2022) тўғрисида бир қатор вазифалар белгилаб берилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020-йил 5-октябрда “Рақамли Ўзбекистон-2030 стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-6079-сонли фармонида ҳам Тошкент вилоятини рақамли транформatsiя қилиш бўйича, Тошкент вилоятида амалга оширилиши лозим бўлган 44 та аниқ вазифалар белгилаб олинган бўлиб, булардан: - Қишлоқ хўжалиги экинларини етиштириш жараёнларига буюмлар интернети (ИТ) технологияларидан фойдаланган ҳолда “ақлли дала” аппарат дастурий комплекс тизимларини жорий этиш; - Пахта-тўқимачилик кластерларининг ишлаб чиқариш жараёнларига замонавий рақамли технологияларни жорий қилишга кўмаклашиш; - Қишлоқ хўжалигида механизасия хизматлари кўрсатишнинг электрон ҳисобини юритиш ва онлайн мониторинг қилиш тизимини жорий этиш; - Мактабларда “Бир миллион дастурчи” лойиҳасини кенг жорий қилиш; - Мактаблар ўқитувчиларини “Бир миллион дастурчи” лойиҳаси доирасида малакасини ошириш (Фармон, 2020) каби узоқни кўзлаган лойиҳалар бугун Тошкент 354 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, yanvar www.e-itt.uz вилояти аҳолиси турмуш-тарзида ва ҳаётида сезиларли ўзгаришларга сабаб бўлмоқда. Ўшбу стратегияда белгиланган вазифаларни амалга оширишда охирги йилларда Республикамизда бир нечта “Рақамли технологиялар” марказлари фаолияти йўлга қўйилди. Адабиётлар шарҳи. Бугунги кунда халқаро давраларда «янги иқтисодиёт» тушунчаси кенг қўлланилмоқда. Дарҳақиқат, инсоният ҳаётида анъанавий иқтисодиётдан фарқли бўлган янги турдаги иқтисодиёт вужудга келмоқда. Профессор Иминов, (2011) ўзининг “Ахборот технологиялари янги иқтисодиёт таркиб топишининг бош омили сифатида” номли мақоласида шундай фикрларни илгари суради: Олим ва мутахассислар ушбу янги иқтисодиётни виртуал, яъни «қўл билан ушлаб бўлмайдиган», «сезги органларига таъсир этмайдиган» омиллар иштирокидаги иқтисодиёт сифатида таърифлашмоқда. Албатта, ушбу омиллар сифатида, биринчи навбатда, электроника ва ахборот технологиялари майдонга чиқмоқда, шунинг учун ушбу иқтисодиёт баъзан қисқа ҳолда «инфоиқтисодиёт» деб ҳам аталмоқда. Ўшбу иқтисодиётни «инновatsiялар – юқори технологиялар – янги иқтисодиёт» кўринишидаги узвий занжирнинг сўнгги бўғини сифатида таърифлаш мумкин, яъни инновatsiон тадқиқотлар натижасида яратилган ишланмаларни жорий этиш натижасида юқори технологиялар вужудга келди. Юқори технологиялар эса инсоният ижтимоий-иқтисодий ҳаѐтида «янги иқтисодиѐт» деган янги йўналиш яратилишига олиб келди. Иқтисодчи олимлар Турсунов ва бошқалар (2023) томонидан нашр этилган “Рақамли иқтисодиётни ривожлантириш шароитида Наманган вилоятида кичик тўқимачилик корхоналарини ривожлантиришга таъсир этувчи омилларни эконометрик баҳолаш” номли мақоласида рақамли иқтисодиётни ривожлантириш шароитида Ўзбекистон Республикасида кичик бизнес субъектларининг иқтисодий инқирозига қарши курашиш тизимини ривожлантириш масалалари, қолаверса ахборот теҳналогиялари ривожланиши натижасида кичик бизнес субъектларининг иш фаолиятларида оғир меҳнат талаб этиладиган ишларда самарадорлик кўрсаткичлари ошиши тўғрисида қатор фикр-мулохазалар юритилган. Камалетдино