ÓSPIRIM JASINDAǴI OQIWSHILARDI SHAŃARAQLIQ ÓMIRGE TAYARLAWDIŃ PEDAGOGIKALIQ TIYKARLARI

Аннотация

This article discusses the pedagogical foundations of preparing adolescents for family life. Keywords: Pedagogy, psychology, family, adolescence, morality. Jámiyetimizdiń socialekonomikalıq rawajlanıwın jedellestiriw sharayatında insan faktorın payda etiw dáwir talabına aylandı. Jetilisken insan haqqında onıń miyneti hám turmısı, ruwxıylıq rawajlanıwı haqqında ǵamxorlıq respublikamizdiń tiykarǵı maqseti. Insan qásiyetleri onıń miynetine, ruwxıylıq, ideyalıq hám mádeniy baylıqlarına múnásibetiniń tiykarları shańaraqta qáliplesedi. Jámiyet bekkem, ruwxıylıq hám ádepikramlilıq tárepinen salamat shańaraq bolıwınan mánpáátdar. Usı sebepli respublikamiz, social turmıs sharayatlarin jaqsılawda járdem beriwdi mámleket áhmiyetine iye is dep biledi. Keyingi jillarda respublikamiz tárepinen qabıl qılınǵan bir qatar qarar hám jol  jorıqlarda xalqımızdıń socialmádeniy rawajlanıwın támiyinlewshi pikirler, usınıslar berildi, bular respublikamizdiń tiykarı  shańaraqlardıń socialekonomikalıq hám ruwxıylıq jetilisiwinde zárúr rol oynaydı. Sonıń ushın shańaraqlardıń hár tárepleme rawajlanıwı, jámiyettıń rawajlanıwı demek. Usı mániste keleshegimiz bolǵan jas áwlad tárbiyası hám onıń rawajlanıwı mámleket áhmiyetine iye bolǵan másele esaplanadı. Ekinshi tárepinen, jámiyettiń shańaraq hám shańaraqlıq tárbiyalawǵa bolǵan talabı kún sayın artıp barmaqta. 1195 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Ataanalardıń balalar tárbiyası júzesinen juwapkershiligin kúsheyttiriw, tárbiyalawǵa tán qızıǵıwın asırıw, shańaraqlıq hám social tárbiya birligin támiyinlew házirgi kúnniń aktual máselelerinen biri. Shańaraqlıq tárbiya degende ataanalardıń óz turmısları, turmıs tárizleri tiykarında bala shaxsında dúńyaqaras tiykarlari, siyasiy, ádepikramlilıq, estetikalıq hám basqa social faktorlardi qáliplestiriw maqsetinde sistemali, izbeiz, ideyalıq hám ruwxıylıq tásir kórsetiw processi túsiniledi. Biraq, bunda jámiyetimiz rawajlanıwı múnásibeti menen shańaraq, onıń bárshe turmıslıq basqıshları keskin ózgerislerge ushırap atırǵanlıǵı hám esten shıǵarmaslıq kerek. Milletlerdiń tariyxiy, milliy hám regional ózgesheliklerin esapqa alǵan halda shańaraqlar rawajlanıwı ulıwma hám menshiklik rawajlanıwlar tiykarında shańaraqlıq tárbiyani maqsetke muwapıq jaqsılaw tiyis. Bul mámleketimizdiń shańaraqta jas áwladtı hár tárepleme kamal taptırıw processine qaratılǵan ilimiy hám ámeliy usınıslarınan biri. Ataanalarınıń ulıwma, mádeniy, maǵlıwmat mazmunın kóteriliwi hám social aktivlik qarar tabıwı mektep hám shańaraq baylanısları ózgesheliginiń ózgeriwine sebep boladı. Eger mektep shańaraq tárbiyalanıwshılıǵına húrmet penen múnásibette bolsa, onıń baylıqlarınan, yaǵniy ataanalar abıroyı, shaxsiy úlgisi, jaqsı sezimler tiykarında tárbiyalawlarınan paydalana alsa, ol halda ataanalar ataǵı úlken kúshke, tárbiya nátiyjeligin támiyinlewshi miyzanǵa aylanadı. Házirgi zaman shańaraqları bar jámiyet penen tıǵız baylanısqan. Qalalardiń ósiwi, jasaw shárayatlariniń jaqsılanıwı, xalqınıń materiallıq hám mádeniy turmıs saviyasiniń asıwı óspirimdiń jetilisken insan qılıp tárbiyalawǵa tásir qıladı. Elimizde 1998-jıldıń «Shańaraq jılı», 2000-jıldıń «Salamat áwlad jılı», 2001-jıldıń «Analar hám balalar jılı», 2010-jıldıń «Bárkamal awlad jılı», 2012-jıldıń «Bekkem shańaraq jılı»-dep belgileniwi kámil insanlardı tárbiyalawda, áwladlar dawamlılıǵın salamat etip jetilistiriwde mánáwiyatımız tiregi bolǵan shańaraqtı bekkemlew menen xalqımızdıń shańaraqqa bolǵan xúrmetiniń bir kórinisi óz sáwleleniwin tapqan. «Aqılı kámil hár qanday insan bul jaqtı dúnyada ómiri bar eken, shańaraq bar ekenligin ańlap jetedi. Shańaraq bar eken, perzent dep atalǵan biybaha baylıq bar. Perzent bar eken, adamzat hámiyshe iygilikli niyetler hám umtılıslar menen jasaydı»,-deydi Birinshi Prezidentimiz óz miynetinde. Shınında da, tárbiyanıń irge tasın qalawshı orın shańaraq dep atalsa, usı shańaraq – misli qara úydiń neshe bir dúbileyleri tótepki beriwin sınaǵanday bekkem etip dizilgen uwıqlarına megzep, keleshek áwlad perzent tárbiyası tózimlilikti talap etedi dep adamlarǵa túsindirip turǵanınday boladı. Juwmaqlap aytqanda, shańaraq, máhálle hám bilimlendiriw mákemelerinde jaslardıń tárbiyası, shetki aymaqlar menen máhállelerde jámlespegen jaslar menen maqsetli ideyalıq- 1196 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 tárbiyalıq jumıslardıń jasalma túrde alıp barılıp atırǵanı, jınayatshılıq, diniy ekstremizm hám terroristlik háreketlerge adasıp qosılıp qalıw, milliy qádiriyatlarǵa itibarsızlıq, erte neke qurıw, shańaraqlıq ajırasıwlar sıyaqlı unamsız jaǵdaylardıń aldın alıwǵa qaratılǵan úgit-násiyat jumıslarınıń kópshilik jaǵdaylarda kútilgen nátiyjeni bermey atırǵanı bul máselelerge qatań túrdegi itibardı talap etpekte. Shańaraqlarda balalar tárbiya beriwde ataananıń úlgisi, olardıń miynetsúygishligi, shańaraqtıń islerge juwapkershiligi, jumıs jútiriliwi, úl balalarǵa qaraǵanda atanıń, qizlarǵa ananıń ustazlıq rahnamalıq jumısları tiykarǵi orındı iyelleydi. Bul