SPORTCHILARDA O‘Z-O‘ZINI BOSHQARISHGA TA’SIR QILISH ORQALI MUVAFFAQIYATGA ERISHISH MOTIVATSIYASINI SHAKLLANTIRISH SHART-SHAROITLARI

Аннотация

Формирование мотивации к достижению успеха у спортсменов через влияние на саморегуляцию является одним из основных факторов, побуждающих спортсменов добиваться высоких результатов. Деятельность саморегуляции включает в себя принятие самостоятельных решений спортсменом на пути к достижению своих целей, управление своим эмоциональным и физическим состоянием, а также полное проявление своих физических возможностей. Для 325 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 достижения успеха важно создать специальные условия, принимая во внимание психические и физиологические факторы, поддерживающие спортсменов. С этой точки зрения необходимо реализовывать индивидуальный подход к формированию мотивации, четко ставить цели и применять методы позитивного мышления на практике. В данной статье рассматриваются условия формирования мотивации к достижению успеха у спортсменов через влияние на саморегуляцию. Обсуждается, что деятельность саморегуляции является одним из ключевых факторов, влияющих на результаты спортсменов. Ключевые слова: саморегуляция, мотивация, успех, спортсмены, психология, условия, эмоциональное состояние. Kirish: Ma’lumki inson bolalik paytidan to kichik maktab yosh davrigacha bo‘lgan taraqqiyot jarayonida turli xil ongli va ongsiz harakatlarni bajaradi. Bu harakatlar ma’lum jismoniy (kuch, serhatakatlilik, tezkorlik, chaqqonlik, egiluvchanlik) hamda ruhiy (qiziquvchanlik, mardlik, jasurlik, mustaqillik, o‘ziga ishonch) harakatlar hisoblanadi. Asta sekinlik bilan taraqqiyot jarayonida bu harakatlar malakalarga aylanib (oʼz-oʼzini anglash, oʼz-oʼzini nazorat qilish, oʼz- oʼzini boshqarish, yurish, yugurish, sakrash, osilish, ko‘tarish va boshqalar) sayqal topadi. Manashu taraqqiyot jarayonida shaxsga uning rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan to‘g‘ri boshqaruv va motivatsiya zarur hisoblanadi. Bugungi kunda jadal rivojlanish jarayonida bo‘lgan yurtimizning rivojiga yanada hissa qo‘shish har bir ongli fuqaro zimmasiga, shu jumladan, yosh sportchilar zimmasiga ham ulkan vazifalarni yuklamoqda. O‘zbekiston sportchilari jahon miqyosida o‘tkazilayotgan yirik musobaqalarda va olimpiyada oʼyinlarida qatnashib, nufuzli oʼrinlarni qoʼlga kiritib kelmoqdalar. Albatta bu jarayon o‘z-o‘zidan bo‘lmasligi ayon, buning uchun sportchilar faoliyatida o‘z o‘zini boshqarishni rivojlantirish orqali muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini shakllantirish shart sharoitlarining ahamiyati katta. O‘z-o‘zini boshqarish faoliyati, sportchilarda o‘z bilimlarini, ko‘nikmalarini, hissiyotlari va qarorlarini boshqarish qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan strategiyalarni o‘z ichiga oladi. Bunday boshqaruv qobiliyati, sportchining nafaqat o‘z maqsadlarini belgilashda, balki ularga erishish jarayonida yuzaga keladigan turli xil jismoniy va ruhiy to‘siqlarni yengib o‘tishida ham muhim ahamiyat kasb etadi. 326 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Motivatsiya sportchi faoliyatida muvaffaqiyatga erishishning eng muhim omillaridan biri hisoblanadi. Sportchilarning motivatsion holati ularning maqsadlariga erishishga bo‘lgan ishtiyoqi, irodasi va harakatida namoyon bo‘ladi. Shu nuqtai nazardan, sportchilar faoliyatida o‘z-o‘zini boshqarishga ta’sir qilish orqali orqali muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini shakllantirish shart- sharoitlari muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Bu shart-sharoitlar sportchilarga ruhiy barqarorlikka erishishlari, jismoniy salohiyatlarini to‘liq namoyon qilishlari, va eng asosiysi, uzluksiz muvaffaqiyatlarga erishishlari uchun zarurdir. Asosiy qism: Bugungi kunda yurtimizda yuqori malakaga ega bo‘lgan sportchilarni tarbiyalash, ularga sportga oid bilimlarni berish, musobaqalarga tayyorlash say harakatlari uzluksiz davom etib kelmoqda. Bundan tashqari yoshlar orasida ham sportning barcha turlariga qiziqadigan va shu bilan birga barcha sport turlariga qatnashib, bo‘sh vaqtlarini samarali faoliyat bilan o‘tkazayotganlar soni ham kundan kunga ortib bormoqda. Bu jarayonlarni inobatga olgan holda yurtimizda yoshlarning muntazam sport faoliyati bilan shug‘ullanishlari uchun barcha zarur shart sharoitlar yaratilib kelinmoqda. Quyida sportchilarda muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini shakllantirish borasidagi bir nechta shart-sharoitlari keltirilgan. - Trenerlar tomonidan musobaqalar oldidan musobaqa haqidagi barcha ma’lumotlarni yig‘ish va ularning ishonchlilik darajasini tekshirish; - Sportchilarga musobaqa oldidan musobaqa jarayonlari qanday kechishi, bo‘lajak raqibi hamda uning salohiyati haqida to‘liq ma’lumotlarni berish; - Sportchilarga musobaqadan ko‘zlangan maqsad va undan olinishi kerak bo‘lgan natija haqida ko‘rsatma berish; - Sportchilarning musobaqa oldidan taktik va texnik salohiyatini oshirish; - Sportchilarni musobaqa oldidan zarur psixologik bilimlarni olishlari uchun psixologik seminar