INSULT KASSALIGINING PROFILAKTIKASI VA UNING REABILITATSIYADAGI AHAMIYATI

Аннотация

Stroke is a pathological condition characterized by sudden disruption of blood circulation in the brain, leading to tissue damage and impairment of its functions. This article discusses stroke prevention and its importance in rehabilitation. Keywords: stroke, ischemic stroke, hemorrhagic stroke, rehabilitation. MUAMMONING DOLZARBLIGI Sog’liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko’ra, dunyo bo’yicha har yili kuzatiladigan birlamchi insultlar soni 15 milliondan oshadi. Bu ko’rsatkich AQSHda yiliga 750 000, Rossiyada 500 000, Ukrainada 100 000, O’zbekistonda 60 000 ga teng. Dunyoda o’lim sabablari bo’yicha yurak ishemik kasalligi birinchi, insult esa ikkinchi o’rinda turadi. Rossiyada 100 000 aholiga 175 nafar bemor insultdan o’lmoqda. Ishemik insult gemorragik insultlarga qaraganda 5-6 barobar ko’p uchraydi: ishemik insultlar barcha insultlarning 80-85%, gemorragik insultlar esa 15-20% ni tashkil qiladi. TADQIQOT MAQSADI Insult kasalligining profilaktikasi va uning rivojlanishini sekinlashtirish uchun amalga oshiriladigan chora-tadbirlar yig‘indisini ishlab chiqish. Tadqiqot materiali va uslublari Tadqiqot davomida milliy va xalqaro adabiyotlar tahlili amalga oshirildi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va mahalliy tibbiy hisobotlardan statistik ma’lumotlar yig‘ildi. NATIJALAR VA MUHOKAMA Insult xavfini oshiruvchi omillar: Insult rivojlanishiga sabab bo’luvchi xavf omillari ikki turga bo‘linadi: 82 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 1 O’zgartirib bo’lmaydigan omillarga: Yosh, Jins, Nasliy kelib chiquvchi 1. omillar. O’zgartirish mumkin bo’lgan omillar: Chekish, Spirtli ichimliklarni 2. iste‘mol qilish, Gipodinamiya, Semizlik, Psixoemotsional stress, Depressiya, Arterial gipertenziya, Karotid stenoz, Hilpillovchi aritmiya, Gipergomosisteinemiyalar kabi. Hudud Har yilgi birlamchi insultlar soni Insultdan o‘lim (%) AQSH 750,000 15 Rossiya 500,000 17.5 Ukraina 100,000 16 O‘zbekiston 60,000 14 1-jadval. Kasallikning dunyo bo’yicha uchrash ko’rsatkichlari tahlili. Tur Barcha insultlarga nisbatan ulushi (%) Ishemik insult 80–85 Gemorragik insult 15–20 2-jadval. Kasallik chalinishni uchrashining o’zaro nisbati. Xavf omili Taqsimlanishi (%) Qon bosimining yuqoriligi 60 Semizlik 25 Chekish 30 Gipodinamika 40 3-jadval. Kasallikni keltirib chiqaruvchi omillarning foizlardagi nisbati. Bitta odamda xavf omillari soni oshgan sari insult xavfi ham oshib boradi. 83 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 1 Profilaktika yo‘nalishlari: 1. Sog‘lom turmush tarzini olib borish: o Jismoniy faollik: muntazam jismoniy mashqlar. o Sog‘lom ovqatlanish: tuz va yog‘ miqdorini cheklash. o Tana og‘irligini nazorat qilish: semizlikning oldini olish. 2. Qon bosimini nazorat qilish: Yuqori qon bosimi – insultning asosiy xavf omili. 3. Diabetni boshqarish: Qon shakarini me‘yorida ushlab turish. 4. Chekishdan voz kechish: Chekish miya qon aylanishiga zarar keltiradi. 5. Stressni boshqarish: Meditatsiya yoki boshqa dam olish usullaridan foydalanish. Reabilitatsiya ahamiyati: Reabilitatsiya bemorning hayot sifatini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi: 1. Jismoniy funksiyalarni tiklash: mushak kuchini tiklash. 2. Kundalik hayotda mustaqillik: o‘z-o‘zini parvarish qilish. 3. Nutq va til ko‘nikmalarini tiklash: logopedik terapiya yordamida. 4. Ruhiy holatni yaxshilash: depressiyadan chiqish. 5. Qayta insult xavfini kamaytirish: turmush tarzini yaxshilash. XULOSA Insultdan saqlanish uchun sog‘lom turmush tarzini yuritish, xavf omillarini boshqarish, qon bosimini nazorat qilish va tibbiy tekshiruvlardan muntazam o’tish zarur. Reabilitatsiya insultdan keyingi tiklanish jarayonini tezlashtiradi va bemorning hayot sifatini yaxshilaydi.