СПОСОБЫ РЕАЛИЗАЦИИ УПРАВЛЕНИЕ МАРКЕТИНГОМ В СИСТЕМЕ МЕНЕДЖМЕНТА

Аннотация

This article examines the critical integration of marketing management into the overall management system of a company and emphasizes the importance of a holistic approach that views marketing not as a separate function but as a key aspect of every business decision and action. The article describes the key steps in implementing marketing management, including formulating a marketing vision, aligning marketing with strategic objectives, using data-driven information, developing a customer-centric culture, and continually evaluating and adapting marketing strategies. Keywords: holistic integration, customer focus, strategic alignment, continuous evaluation and adaptation. 334 XII SON - DEKABR, 2024 334-340 0 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr www.e-itt.uz Кириш. Корхоналар ўртасида рақобат курашининг тобора кучайиб бориши шароитида менежмент тизими ҳам такомиллашиб таркибий жиҳатдан бошқарувнинг турли субтизимлари орқали кенгайиб бормоқда. Жумладан, корхоналар хўжалик фаолиятининг иқтисодий самарадорлиги менежмент тизимининг маркетинг бошқаруви амалиёти билан ўзаро мутаносиблигини таъминланишида эканлиги илмий тадқиқотларда ўз исботини топган. Бунда бошқарув тизими унинг таркибий компонентлари ҳисобланган турли субтизимларнинг ўзаро боғлиқлигини таъминлаш назарда тутилган. Маркетинг бошқаруви корхона бошқарув тизимининг субтизими сифатида бозорга йўналтирилган товар, нарх, сотиш ва корхонанинг ҳамкорлик алоқаларини ўрнатиш бўйича корхонанинг менежмент сиёсатини ишлаб чиқишда намоён бўлади. Шу ўринда, М.А. Икрамовнинг корхона бошқарув тузилмасининг таркибий тузилиши борасидаги илмий қарашларига эътиборни қаратиш мақсадга мувофиқ. Олим фикрича, корхонани бошқариш тузилмаси ишлаб чиқариш, маркетинг, молиявий ва персонални бошқариш каби субтизимлардан ташкил топади (1-расмга қаранг). Ҳар бир субтизим корхона марказий бошқарув тизимининг устувор вазифаларини самарали ҳал этишга хизмат қилади. Марказий бошқарув тизимининг устувор вазифалари сифатида қуйидагилар келтириб ўтилади: - корхона миссиясидан келиб чиққан ҳолда унинг стратегиясини амалга ошириш; - корхонанинг ташкилий тузилмалари фаолияти самарадорлигини таъминлаш; - корхонанинг умумий бошқарув тизими амал қилиш механизмини такомиллаштириш (Икрамов ва бошқ., 2014). Ишлаб чиқаришни бошқариш Маркетинг бошқаруви субтизими субтизими Марказий бошқарув тизими Молиявий бошқарув Персонални бошқариш субтизими субтизими 1-расм. Корхона бошқарув тузилмасининг таркибий тузилиши Манба: Икрамов ва бошқ. (2014) маълумотлари асосида тузилган. Корхона марказий бошқарув тузилмаси таркибига кирувчи субтизимлари қуйидаги тартибда изоҳланади ва тегишли равишда белгиланган функцияларни бажаради: 1. Ишлаб чиқаришни бошқариш субтизими корхонада маҳсулот ишлаб чиқариш жараёниларини ташкил этишдаги ижтимоий-иқтисодий жараёнларни бошқариб, қуйидаги функцияларни бажаради: - маҳсулот ишлаб чиқаришни техник ва технологик жиҳатдан ташкил этиш; - маҳсулот ишлаб чиқаришнинг моддий таъминоти; - ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг сон ва сифат кўрсаткичларини назорат қилиш; 2. Маркетинг бошқаруви субтизими бозорга йўналтирилган ҳолда истеъмолчи манфаатлари нуқтаи назаридан қуйидаги функцияларни бажаради: - бозор конъюнктурасини ўрганиш; - корхона томонидан ишлаб чиқарилаётган маҳсулот номенклатурасини кенгайтириш бўйича режалар ишлаб чиқиш; - ишлаб чиқарилган маҳсулотни сотиш линияларини ташкиллаштириш; 335 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, dekabr www.e-itt.uz - нарх сиёсатини юритиш; 3. Молиявий бошқрув субтизими корхонанинг молиявий менежмент соҳасидаги қуйидаги функцияларини бажаради: - корхонанинг даромад ва харажатларини режалаштириш; - молиявий ресурслар оқимини бошқариш ва уни назорат қилиш; 4. Персонални бошқариш субтизими – корхонанинг кадрлар сиёсатини амалга ошириш билан боғлиқ жараёнларни бошқаришни англатган ҳолда, қуйидаги функцияларни бажаради: - кадрларни танлаш, уларни ишга ёллаш, малакасини ошириш, ишдан бўшатиш; - корхонада меҳнат муносабатларини ташкил этиш; - ёлланма ҳодимларни моддий ва маънавий рағбатлантириш; - ёлланма ҳодимларнинг ижро интизомини назорат қилиш. Умуман олганда, маркетинг функциялари турли субъектлар томонидан бажарилиб, тегишли объектларга йўналтирилган бўлади. Юқорида келтирилган корхона бошқарув субтизимлари кесимида маркетинг субтизими учун белгиланган фукнцияларга асосланган ҳолда маркетинг бошқаруви объекти ва субъектини қуйида тартибда тавсифлаш мумкин: - корхона томонидан ишлаб чиқарилган товар хизматларни сотиш, уларни реклама қилиш, истеъмолчилар ўртасида тарғибот-ташфиқот ишларини ўтказиш, маҳсулотни оммалаштириш каби чора-тадбирлар маркетинг бошқаруви объектини ташкил этади; - бирон-бир йўналишдаги маркетинг фаолиятини амалга оширувчи корхона, ташкилот, уларнинг таркибий бўлинмалари, ёлланма ҳодим, жисмоний шахслар маркетинг бошқаруви субъекти ҳисобланади. Шу ўирнда таъкидлаш жоизки, маркетинг бошқаруви субъекти қуйидаги сабабларга кўра, маркетинг фаолиятининг барча функцияларини бажариши талаб этилади: - корхона менежер