ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН ШАРОИТИДА ҚОРАМОЛЛАР ОРИЕНТОБИЛЬХАРЦИОЗ КАСАЛЛИГИНИНГ ДАВОЛАШ ВА ОЛДИНИ ОЛИШ ЧОРА ТАДБИРЛАРИ.

Аннотация

В статье подробно описаны сведения о ориентобильгарциозе крупного рогатого скота, возникновении болезней по сезонам года, а также о профилактических мероприятиях по недопущению возникновения и распространения болезней. Проведен анализ заболеваемости, а также эффективности мер борьбы профилактики по недопущению инвазии крупного рогатого скота. Summary The article describes in detail information about orientobilxarciosis in cattle, the occurrence of diseases by the seasons of the year, as well as preventive measures to prevent the occurrence and spread of diseases. An analysis of the incidence, as well as the effectiveness of preventive control measures to prevent the invasion of cattle, was carried out. Калит сўзлар: ориентобильгарциоз, фасциолёз, гельминтоз, гельминт, молюскалар, антигельминтик, прозиквантель, дронцит, азинокс, амбильгар, фуадин, ацемидофен, альбет, клозатрем, альбендазол, роленол. Қорақолпоғистон Республикасида ҳайвонларда кузатиладиган жиддий касалликларнинг бири ориентобильгарциоз саналади. Республикада ҳайвонлар ориентобильгарциози бўйича эпизоотик вазиятнинг кескинлигидан келиб чиқиб, 155 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1 қўзғатувчи биологияси, экологияси, касаллик эпизоотологияси, патогенези, диагностика боасида интенсив тадқиқотлар бошланган ва инвазияларни даволаш ҳамда профилактика қилишнинг замонавий методларини излашга қаратилган аниқ чора-тадбирлар қабул қилинган. Шунга қарамастан, инвазия кенг тарқалган худудларда ҳайвонлар ориентобильгарциози бўйича эпизоотологик ва эпидемиологик вазият анчагина кескинлигича қолмоқда ва доимий мониторинг олиб бориш ҳамда комплекс профилактик чора-тадбирларни амалга оширишни талаб қилмоқда. Республика худудларида апрел-май, июль-сентябр ойларида қорамолларнинг ориентобильгарциоз паразитар касалликларининг келиб чиқишига сабаб бўлади. Қорамолларнинг ориентобильхарциоз касаллиги- Қорақолпоғистон республикасининг барча туман худудларида кенг тарқалган бўлиб, чорвачиликда махсулдор молларни ривожлантиришда катта иқтисодий зарар етказади. Қорамолларнинг ориентобильгарциоз касалликларидан келадиган иқтисодий зарар касалланган молларнинг ўлими, мажбурий сўйилиши, ҳамда касалланиб соғайган моллар узоқ вақт давомида касаллик қўзғатувчи паразитларни ташувчилик хусусиятини ўзида сақлаб қолиши, маҳсулдорлиги пасайиб кетиши, ишлаб чиқаришда яроқсиз бўлиб қолиши ва ветеринария-санитария тадбирларига кетган ҳаражатлардан иборат бўлади. Қорақолпоғистонда ориентобильгарциоз қорамоллар орасида кенг тарқалган ва касалланиш даражаси юқори, жуда ҳавфли трематодоз касалликлари гуруҳига киради. Республикамизнинг шимолий зоналарида асосан Мўйноқ, Қўнғирот, Бўзатов, Караўзак, Кегейли, Тахтакўпир, Чимбой туманларида фасциолёз- ориентобильгарциоз аралаш формаларида учраб туради.1984-2005 йилларда ушбу туманлардаги чорвачилик ширкат хўжаликларида қорамолларининг ориентобильгарциоз касаллиги билан касалланиш даражаси юқори бўлган. Сабаби хўжаликдаги қорамолларнинг дерлик ҳаммаси йилнинг апрел ойидан бошлаб, ноябрь ойигача “Ержан атаў”, “Аққала” ва “Тогуз-торе” массивларида яйловларда боқилган. Қатор хўжаликларда қорамолларда 65,0% гача касалланиб нобуд бўлган. Тадқиқотларга кўра, ориентобильгарциозлар барча ёш гурухидаги қорамоллар барча мавсумларда паразитлик қилади. Касаллик инвазияси кўз-қиш мавсумида максимал даражада қайд қилинган. Ҳайвонлар ориентобильгарциози эпизоотияси 1964-1965, 1984-1985, ва 156 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-1 2004-2005 йилларда кўзатилган. 1984-1985 йиллар мобайнида Қорақолпоғистон Республикасида 13 минг бош атрофида қорамоллар нобуд бўлган. 1984-2005 йилларда Қорақолпоғистон худудида ориентобильгарциоздан катта ва кичик ёшдаги қорамолларнинг оммавий равишда нобуд бўлганлиги кўзатилган. Касалланиш даражаси юз фойиз бўлган. Асосан қорамолчилик хўжаликларда ориентобильхарциознинг кенг тарқалганлиги ва иқтисодий зарари туфайли қорамолчиликдан воз кечишган ҳолатлар ҳам бўлган. Шунингдек Қорақалпоғистон Республикасида қисқа вақтда бир неча юзлаб қорамоллар ҳам унинг ўткир оқимидан нобуд бўлган. Ориентобильхарциозга чалинган қорамолларнинг тирик вазни 20-35% гача камаяди ва барча касалланган моллар гўшт корхоналарига топширилган. Барча ҳайвонларнинг гўшт маҳсулотларининг миқдори ва сифати пасаяди. Сўйилган ҳайвонлардаги гўштнинг сифати энг муҳим паренхиматоз орган – жигар истеъмолга яроқсиз деб топилади. Қорамолчилик хўжаликларига катта иқтисодий зарар етказган. Ушбу йилларда мамлакатимизнинг паразитолог профессор олимлари: ЎзР ФА академиги, б.ф.д Азимов.Д.А., профессор Орипов.А.О., Шакиев Е.С., Йўлдошев.Н.Э.лар касалликни олдини олиш ва бартараф қилишда тадқиқотлар ўтказиб, самарали ишлар олиб борган. Қорақалпоғистон Республикасида ориентобильгарциоз касаллигининг қўзғатувчиси Оrientobilharziya turkestanica, унинг оралиқ хўжайинлари чучук сув шиллиқ қуртлари Lymnaеa auricularia ва Lymnaea Pereger моллюскаларидир ва асосий хўжайин