Рақамли иқтисодиётнинг афзалликлари, амалий аҳамияти ва хорижий тажриба

Аннотация

This article discusses the practical significance, aspects, and foreign experience of the digital economy. In today's fast-paced global economy, the digital economy is at an early stage of development, and it has been highlighted that it can significantly improve people's living standards, and that this is its main benefit. Keywords: digital economy, digital technology, development, system, internet economy, international competition digital technology, competitive, communication. Аннотация: В данной статье рассматриваются практическое значение, аспекты и зарубежный опыт цифровой экономики. В сегодняшней быстро развивающейся глобальной экономике цифровая экономика находится на ранней стадии развития, и было подчеркнуто, что она может значительно улучшить уровень жизни людей, и что это ее главное преимущество. Ключевые слова: цифровая экономика, цифровые технологии, развитие, система, интернет экономика, международная конкуренция, цифровые технологии, конкурентоспособность, связь. Кириш Иқтисодий ва технологик тараққиётнинг янги босқичи сифатида намоён бўлаётган рақамли инқилоб инсоният ҳаётини шиддат билан ўзгартириб, кенг имкониятлар яратиш билан бирга, халқаро рақобат майдонининг янада кескинлашув даврини бошлаб берди. “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNA LI | 2-SON WWW.INFOCOM.UZ 78 RAQAMLI IQTISODIYOT Ҳозирги кунда рақамли иқтисодиёт тушунчаси бир қатор мамлакатларнинг иқтисодий назарияси ва амалиётида пайдо бўлди. Бу рақамли технологияларнинг жадал ривожланиши, ахборот соҳасида инқилоб ва иқтисодиётнинг глобаллашув жараёнларини тезлаштириш билан ажралиб турди. Улардан фойдаланиш самарадорлиги ортиб бораётган билимга айлантирилди ва ижтимоий-иқтисодий алоқалар тобора кенгайиб бормоқда. Рақамли иқтисодиёт икки хил турли тушунчаларни ифодалаш учун ишлатилади. Биринчидан, рақамли иқтисодиёт – бу ривожланишнинг замонавий босқичи ҳисобланиб, у ижодий меҳнат ва ахборот неъматларининг устувор ўрни билан тавсифланади. Иккинчидан, рақамли иқтисодиёт – бу ўзига хос тушунча бўлиб унингўрганиш объекти ахборотлашган жамият ҳисобланади. Бугунги шиддат билан ривожланган глобал иқтисодиёт шароитида рақамли иқтисодиёт ўз ривожланишининг бошланғич даврида бўлиб, замонамизнинг рақамли ахборот босқичига бутунлай ўтиши атига бир неча йилни ташкил этади. Мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, “Тараққиётга эришиш учун рақамли билимлар ва замонавий ахборот технологияларини эгаллашимиз зарур ва шарт. Бу бизга юксалишнинг энг қисқа йўлидан бориш имкониятини беради”[1]. Адабиётлар таҳлили ва методология Рақамли иқтисодиёт – бу жараёнларни таҳлил қилиш натижаларидан фойдаланиш ва катта ҳажмдаги маълумотларни қайта ишлаш асосида турли хилдаги, технологиялар, асбоб-ускуналар, товар ва хизматларни сақлаш, сотиш ва етказиб бериш самарадорлигини жиддий равишда оширишга имкон берадиган, рақамли технологияларга асосланган электрон бизнес ва электрон тижорат билан чамбарчас боғлиқ иқтисодий фаолият, ҳамда шу фаолият натижасида ишлаб чиқариладиган ва сотиладиган рақамли товарлар, хизматлар йиғиндисидир. Баъзида у интернет иқтисодиёти, янги иқтисодиёт ёки веб- иқтисодиёт деган терминлар билан ҳам ифодаланади. Биринчи марта 1995 йилда америкалик дастурчи Николас Негропонте “Рақамли иқтисодиёт” терминини амалиётга киритган бўлса, ҳозирда бу истилоҳни бутун дунёдаги сиёсатчилар, иқтисодчилар, журналистлар, тадбиркорлар – деярли барча қўлламоқда [2]. Замонавий тараққиётнинг кейинги истиқболида катта ҳажмли маълумотлар билан ишлаш технологиялари (Биг Дата), сунъий интеллект, “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 2-SON WWW.INFOCOM.UZ RAQAMLI IQTISODIYOT 79 нейротехнологиялар, квант технологиялари, буюмлар интернети, робототехника ва сенсорика, рақамли электрон платформалар, булутли ва мобил технологиялар, виртуал ва қўшимча реаллик технологиялари, краудсорсинг, блокчейн технологиялари, криптовалюталар ва ISO (Халқаро стандартлаштириш ташкилоти) , 3D-технологиялари сингари рақамли технологиялар ҳал қилувчи аҳамият касб этмоқда. Рақамли иқтисодиёт ҳозирги мавжуд соҳаларнинг ярмидан кўпроғида беқиёс ўзгаришлар келтириб чиқариши таъкидланмоқда. Жумладан, Жаҳон банки экспертлари фикрича, тезкор интернетдан фойдаланувчилар сонининг 10 фоизга кўпайиши миллий иқтисодиётлар ялпи ҳажмини ҳар йили ўртача 0,4-1,4 фоизга ошириш имконини беради [8]. Шу ўринда рақамли иқтисодиёт тушунчасига тўхталиб ўтсак. Бу ўзаро боғлиқ бўлган ишлаб чиқариш, тақсимлаш, алмашиш, истеъмол қилиш ва бошқарув жараёнларининг (инсонлараро, машиналараро, булутлар ва катта ҳажмдаги рақамлар (BIG, DATA) орқали рақамли технологиялар ҳамда интернет ёрдамида маълумот алмашинишни оптималлаштириш орқали катта фойда кўришга қаратилган фаолиятдир [2]. Дунёда рақамли иқтисодиёт ўсишининг суръатлари йилига деярли 20 фоизни ташкил этмоқда. Тараққий этган давлатларда рақамли иқтисодиётнинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши 7 фоизга етган. Улар ҳозирнинг Ўзида рақамли иқтисодиётнинг жорий қилинишидан жуда катта наф кўришмоқда. Шунингдек рақамли иқтисодиёт – бу нолдан бо