ЦИФРОВИЗАЦИЯ И ЕЕ ВЛИЯНИЕ НА ЭКОНОМИКУ

Аннотация

The digital economy is a form of organization of people's economic activities based on digital and electronic technologies and directly implemented through e-commerce, cloud technologies, digital platforms and network business. It includes services for the provision of online services, online stores, information sites, online communities and other forms that allow you to earn income by processing and providing 82 “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | №1-son | 2022 information, as well as through the digitalization of goods and services produced. This definition covers all business, cultural, economic and social transactions carried out on the Internet using digital communication or network technologies. Keywords: modern information, innovations, technologies, electronic commerce, cloud technologies, digital technologies. Kirish: Zamonaviy axborot texnologiyalari iqtisodiyot va jamiyatga katta ta'sir ko'rsatib, mavjud iqtisodiy tuzilmani va odamlarning turmush tarzini o'zgartirmoqda. “McKinsey Global” Instituti (MGI) tadqiqotida qayd etilishicha, 2017 yilda raqamli inqilob hal qiluvchi bosqichga kirgan – Yerning har ikkinchi aholisi internetga ulangan. Raqamli iqtisodiyot jadal rivojlanmoqda, uning o‘sishi boshqa tarmoqlardan oldinda. Raqamlashtirish global iqtisodiy o‘sishning asosiy omillaridan biridir. McKinsey Global instituti ma'lumotlariga ko'ra, Xitoyda 2025 yilga borib YaIMning 22% gacha o'sishi internet texnologiyalari hisobiga bo'lishi mumkin. AQShda raqamli texnologiyalar tomonidan kutilayotgan qo‘shilgan qiymat 2025 yilga borib 1,6 trillion dollardan 2,2 trillion dollargacha bo‘lishi mumkin. O`zbekiston iqtisodiyotini raqamlashtirishning potentsial iqtisodiy samarasi 2025 yilga kelib mamlakat yalpi ichki mahsulotini 8-9 % o`sishi kutilmoqda. Masalaning qo‘yilishi Mutaxassislarning fikricha, raqamlashtirish ishlab chiqarish va logistika operatsiyalarini optimallashtirish, mehnat bozori samaradorligini, asbob- uskunalar unumdorligini oshirish, ilmiy-tadqiqot ishlari samaradorligini oshirish, resurslar sarfini va ishlab chiqarish yo‘qotishlarini kamaytirish imkonini beradi. Raqamlashtirish zaruriy raqobat omiliga aylanmoqda. Kompaniyalarning to'rtta asos - strategiya, raqamli madaniyat, vakolatlar, tashkiliy model bo'yicha qiyosiy bahosini o'z ichiga olgan Digital Quotient raqamli yechimlarni faolroq joriy etayotgan korxonalar, qoida tariqasida, yaxshi moliyaviy natijalarni namoyish etishini ko'rsatadi. Raqamli texnologiyalar butun sanoatning qiyofasini o'zgartirmoqda, biz buni turizm, odamlarni tashish va chakana savdo misolida ko'rishimiz mumkin. 2021 yil natijalariga ko'ra, elektron tijorat bozori eng yuqori dinamikani ko'rsatdi. 2018 yilda O`zbekistonning elektron tijorat bozori 7,48 milliard dollarni tashkil etdi. Ularning 5,3 milliardi ichki, 2,18 milliardi esa transchegaraviy savdolardir. Buyurtmalar soni 2017 yilga nisbatan 14 foizga oshdi va 589,6 million buyurtmani tashkil etdi . Shu bilan birga, chakana savdoning umumiy hajmida (oziq-ovqat va nooziq-ovqat mahsulotlarini hisobga olgan holda) elektron tijoratning ulushi 2018 yilda atigi 3 foizni, oziq-ovqat mahsulotlarini hisobga olmaganda 5,75 foizni tashkil etdi. Rivojlanishning ijobiy dinamikasiga qaramay, O`zbekistondagi elektron tijorat bozori tashqi bozorlardan sezilarli darajada past. 2017- yil yakuniga ko‘ra, B2C internet-tijorati hajmi: AQShda – 440 milliard dollarni, Xitoyda – 680 milliard dollarni, Buyuk Britaniyada – 220 milliard dollarni, Hindistonda – 37,6 milliard dollarni tashkil etdi.Raqamli texnologiyalarni rivojlantirish turizm sohasida ham 83 “Raqamli iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali | №1-son | 2022 jiddiy o‘zgarishlarga olib keladi. 2015-yilda mobil sayohatlar savdosi barcha onlayn- sotiqlarning 23 foizini tashkil etdi, bu esa o‘z navbatida jami sayohatlarning 37 foizini tashkil etdi. 2020 yilga kelib, onlayn va mobil savdolar mos ravishda CAGR 8% va 21% ga o'sishi prognoz qilinmoqda. Tugallangan tranzaktsiyalar qiymati bo'yicha turistik xizmatlar toifalari orasida "Turar joy" segmenti etakchi o'rinni egallaydi, bundan keyin "Havo sayohati" deb yuritiladi. 2015 yilda O`zbekiston fuqarolari uchun sayohat va sayyohlik sohasidagi onlayn savdo hajmi joriy qiymatda 24 foizga oshib, 454 milliard sumga yetdi. 2020 yilgacha o'rtacha yillik o'sish sur'ati 12% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda. Mobil qurilmalar orqali buyurtmalar soni (15 foizdan ortiq) ortib bormoqda. Asosiy muammolar Birinchi muammo qonunchilikdir. Ko'p jihatdan u juda orqada qoladi, agar u o'zgarsa, u faqat oldinga emas, balki reaksiyaga kirishadi. Bizda elektron pul tushunchasi amalda yo‘q, elektron tijorat to‘g‘risidagi nizom zamon talablariga javob bermaydi. Ikkinchi muammo - to'lov tizimi. Hozirda mavjud bo'lgan xizmatlar uchun asosiy tashabbus esa banklardan bo'lishi kerak, ammo ular bu yo'nalishda bormaydi. Ular xohlamaydilar yoki qila olmaydilar yoki ikkalasi ham. Uchinchi muammo - aholining ishonchsizligi. Onlayn to'lov biz uchun odatiy