AKADEMIK LITSEY O‘QUVCHILARDA UMUMINSONIY QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH MAZMUNI

Аннотация

Ushbu maqolada akademik litsey o‘quvchilarda umuminsoniy qadriyatlarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish mazmuni hamda unung nazariy asoslari bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan. Kalit so‘zlar: madaniyat, ma’naviyat, imkoniyatlar, madaniyatni shakllantirish, bilim, nazariya. Bugungі kundа mаmlаkаtіmіzdа tа’lіm sоhаsіdа оlіb bоrіlаyоtgаn іslоhоtlаr nеgіzіdа yоshlаrnі хаr tоmоnlаmа yеtuk mutахаsіs kаdr, huquqіy mаdаnіyаtlі shахs sіfаtіdа tаrbіyаlаsh dоlzаrb vаzіfа sіfаtіdа іlgаrі surіlmоqdа. Akademik litsey o‘quvchilarda umuminsoniy qadriyatlarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish muаmmоsіnі tаhlіl еtіshdа vа mаdаnіyаt tushunchаlаrіnі mаdаnіyаt tushunchаsі bіlаn о’zаrо nіsbаtdа tаdqіq еtіsh аlоhіdа о’rіngа еgа. Akademik litseylarda umuminsoniy qadriyatlarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish, o‘quvchilarda axloqiy, ijtimoiy va madaniy qadriyatlarni shakllantirish jarayonini samarali qilishga qaratilgan bir qator pedagogik yondashuvlarni o‘z ichiga oladi. Ushbu metodikaning takomillashtirilgan mazmuni quyidagi jihatlarga asoslanadi: Integratsiyalashgan ta’lim yondashuvi: Umuminsoniy qadriyatlarni o‘rgatish uchun turli fanlar bo‘yicha integratsiyalashgan ta’lim yondashuvini qo‘llash zarur. Masalan, tarix, adabiyot, huquq, jismoniy tarbiya kabi fanlarda umumiy axloqiy va madaniy qadriyatlarni o‘rgatish. Bunday yondashuv o‘quvchilarga nafaqat ma’lum bir fan bo‘yicha bilimlar berish, balki turli sohalarda umumiy qadriyatlar, axloqiy masalalar va ijtimoiy muammolar haqida keng tushuncha hosil qilish imkonini yaratadi. Amaliyot: Misol uchun, tarix darslarida o‘quvchilarga inson huquqlari, adolat, tenglik kabi qadriyatlar o‘rgatiladi, adabiyotda esa badiiy asarlar orqali axloqiy dilemmalar va umuminsoniy masalalar tahlil qilinadi. 2. Interfaol metodlarni qo‘llash: O‘quvchilarda umuminsoniy qadriyatlarni rivojlantirish uchun interfaol va amaliy metodlardan foydalanish samarali. Guruhli ishlar, munozaralar, simulyatsiyalar, "miya hujumlari", rolli o‘yinlar kabi metodlar o‘quvchilarga nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni ham rivojlantirish imkoniyatini beradi. Amaliyot: Munozara va simulyatsiyalar orqali o‘quvchilar inson huquqlari, ijtimoiy adolat, murosa va tolerantlik kabi masalalar haqida fikr bildirishadi, boshqalar bilan fikr almashadilar va konstruktiv qarorlar qabul qilishni o‘rganadilar. 3. Badiiy asarlar va madaniy merosni o‘rganish: Badiiy adabiyot, san’at va madaniy meros orqali umuminsoniy qadriyatlarni o‘rgatish metodikasi ham muhimdir. O‘quvchilar badiiy asarlar, film va teatr spektakllari orqali haqiqat, adolat, rahm-shafqat, o‘zaro hurmat kabi qadriyatlarni o‘rganadilar. Shuningdek, madaniy merosni o‘rganish orqali o‘z xalqining va boshqa xalqlarning tarixiy qadriyatlarini anglaydilar. 132 Amaliyot: O‘quvchilarga klassik adabiyot asarlarini o‘qish va ularni tahlil qilish, badiiy asarlardagi axloqiy va ijtimoiy masalalarni muhokama qilish. Masalan, "Hamlet" yoki "Anna Karenina" kabi asarlarda insoniy muammolarni tahlil qilish orqali qadriyatlarni chuqurroq tushunish. 4. Proyektga asoslangan o‘qitish metodikasi: O‘quvchilarga real hayotdagi ijtimoiy, siyosiy va ekologik muammolarni hal qilish uchun proyekt asosida ishlarni tashkil qilish. Bunday metodika o‘quvchilarda o‘zaro hamkorlik, mas’uliyat va ijtimoiy faoliyatni rivojlantirishga yordam beradi. Amaliyot: O‘quvchilarga ijtimoiy yoki ekologik muammo bo‘yicha loyiha ishlab chiqish topshirig‘i berish. Masalan, "Atrof-muhitni himoya qilish" yoki "Inson huquqlari" mavzusida loyiha yaratish orqali ularning ijtimoiy mas’uliyatini oshirish. 5. Axloqiy dilemmalarni muhokama qilish: O‘quvchilarga axloqiy dilemmalar haqida muhokama qilish va ularga qarorlar qabul qilishni o‘rgatish. Bu usul o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash va axloqiy qarorlar qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Amaliyot: O‘quvchilarga turli axloqiy dilemmani taqdim etish va ular bilan birgalikda yechim topish. Masalan, "Bir kishining hayoti bilan boshqa bir kishining hayoti o‘rtasida tanlov qilish" yoki "Haqqoniylik va manfaatlarni qanday muvozanatlash" kabi masalalarni muhokama qilish. 6. Inson huquqlari va adolat darslari: Inson huquqlari, erkinliklar, adolat va tenglik kabi umuminsoniy qadriyatlarni o‘rganishga alohida e’tibor qaratish. Bu mavzularni o‘qitishda amaliyotlar, huquqiy tahlillar va haqiqiy hayotdagi misollarni keltirish metodikasi samarali bo‘ladi. Amaliyot: O‘quvchilarga Inson huquqlari deklaratsiyasini o‘qish, uni tahlil qilish va unga mos keladigan real hayotdagi voqealar yoki hodisalarni muhokama qilish. 7. Ijtimoiy faoliyatga jalb qilish: O‘quvchilarni ijtimoiy faoliyatlarga jalb qilish, ularni jamiyatda yordam berishga, o‘zaro yordam va rahm-shafqat ko‘rsatishga undash. Bunday faoliyat o‘quvchilarda jamiyatga nisbatan mas’uliyatni rivojlantiradi. Amaliyot: Xayriya tadbirlari, ekologik harakatlar, inson huquqlari uchun kurashish kabi loyihalarda o‘quvchilarning ishtirokini tashkil etish. 8. Texnologiya va multimediya v