NEYROPEDAGOGIKADA KOGNITIV YUK NAZARIYASI VA UNI TA’LIM JARAYONIDAGI O’RNI

Аннотация

Данная диссертация посвящена теории когнитивной нагрузки, то есть объема информации, загружаемой в рабочую память студентов. Установлено, что перподаветели излагают урок просто и понятно в планировании и пояснениях. Данная диссертационная работа может быть использована специалистами образования в области педагогики и психологии, а также студентами, обучающимися в этой области, а также независимыми исследователями. Ключевые слова: Нейропедагогика, когнитивная, нагрузка, эмоции, персонализированные стратегии обучения. Annotation:. In this thesis, about the theory of cognitive load, that is, the amount of information loaded into the working. It is stated that the teachers present the lessons in a simple and understandable way in planning and. This thesis can be used by teaching specialists in the field of pedagogy and psychology, students studying in this field, and independent researchers. Keywords: Neuropedagogy, cognitive load, emotion, personalized teaching strategies Neyropedagogika bu ta’lim va o’qitish jarayonlarini yaxshilash maqsadida nevrologiya, psixologiya va ta’limni birlashtiruvchi interdisplinar soha hisoblanadi. Ushbu soha, miya qanday o’rganishini tushunishga va bu bilimlarni ta’lim jarayonlarini yaxshilash uchun qanday qilib qo’llash mumkinligini o’rganishga qaratilgan. Neyropedagogikaning tarixi xx –asrning oxirlariga borib taqaladi, bu paytda nevrologiya sohasidagi yutuqlar miya faoliyati va uning o’rganish bilan bog’liqligini tushunishga yordam beradi. Jean Piaget va Lev Vygotskiy kabi tadqiqotchilarning dastlabki ishlari miya plastisitesi va kognitiv rivojlanish bo’yicha asosiy tushunchalarni ishlab chiqishda muhim rol o’ynaydi. 1990- yillarga kelib, nevrologiya mustaqil tadqiqot sohasiga aylanishi bilan, o’qitish strategiyalariga miya mexanizmlari qanday ta’sir ko’rsatishini o’rganishdagi qiziqish oshadi. Neyropedagogikanig ahamiyati bir necha jihatdan namoyon bo’ladi. Ushbu soha, ta’lim jarayonlarini qanday qilib miyaga moslashtirish mumkinligini ko’rsatadi va o’qtuvchilarga zamonaviy ilmiy tadqiqotlar asosida asoslangan strategiyalarni ishlab chiqishga yordam beradi. Ushbu yondashuv, o’qish jarayonida hissiy va ijtimoiy omillarni hisobga olishni ta’kidlaydi, chunki miyadagi hissiy markazlar kognitiv funktsiyalarga ta’sir qiladi. 142 Neyropedagogikada kognitiv yuk nazariyasi, o’rganish jarayonida miya faoliyatining samaradorligini oshirish uchun muhim tushunchadir. Ushbu nazariya, o’quvchilarni o’qitish jarayonida kognitiv yukni boshqarish va optimallashtirishga qaratilgan. Kognitiv yuk nazariyasi, asosan, Eric Sweller tomonidan ishlab chiqilgan va u insonning ish xotirasida ma’lumotlarni qayta ishlash qobiliyatiga asoslanadi. Ish xotirasining cheklovlari, o’z navbatida, ta’lim jarayonining samaradorligiga ta’sir ko’rsatadi. Kognitiv yuk nazariyasining asosiy g’oyasi shundaki, o’quvchilarning ish xotirasiga yuklangan ma’lumotlar miqdori o’rganish jarayonida qanday qilib ta’sir ko’rsatishni tushunish muhimdir. Bu nazariya uchta asosiy yuk turiga ajratiladi: 1. Muvofiq yuk o’qitishga va o’rganishga bog’liq bo’lgan ma’lumotlar bilan bog’liq. 2. Ortiqcha yuk o’quvchilarning o’rganish jarayonidagi qiyinchiliklaridan kelib chiqadi, bu esa ularning ish xotirasini charchatishi mumkin. Bu o’z navbatiga jismoniy stresslarga olib kelishi mumkin. 3. Jozibador yuk o’quvchilarning diqqatini jalb qilish va ularni o’rganishga motivatsiya qilish uchun muhimdir. Kognitiv yuk nazariyasi, o’qtuvchilarga o’quv jarayonini takomillashtirishda yordam beradigan ko’plab strategiyalarni taklif etadi. Masalan, o’qtuvchilar darslarni rejalashtirishda o’quvchilarning kognitiv yukini kamaytirish uchun ularni oddiy va tushunarli qilib taqdim etishlari mumkin. Shuningdek, o’quvchilarning o’zaro aloqalarini rag’batlantirish orqali muvofiq yukni oshirish va ortiqcha yukni kamaytirish mumkin. Bunda, ko’p bosqichli o’qitish, muhim ma’lumotlarni ajratish va o’zaro muhokamalar orqali o’quvchilarning faolligini oshirishga qaratilgan metodlar qo’llanilishi mumkin. Bundan tashqari, kognitiv yuk nazariyasi o’qtuvchilarga ma’lumotni tushunarli va qiziqarli shaklda taqdim etish imkonini beruvchi vositalarni ham o’z ichiga oladi. O’qtuvchilar vizual yordamlar, diagrammalar va grafiklar yordamida o’quvchilarning diqqatini jalb qilish va ma’lumotni osonroq qabul qilishlariga yordam berishlari mumkin. Bu o’z navbatida, o’quvchilarning muvofiq yukni oshirib, ularning o’rganish jarayonini yanada samarali qilishga yordam beradi. Kognitiv yuk nazariyasining amaliy qo’llanilishi, ta’lim jarayonida ko’plab tadqiqotlar va tajribalar orqali tasdiqlangan. Misol uchun, o’quvchilarning ish xotirasini va o’rganish samaradorligini oshrish uchun o’quv dasturlarida kognitiv yuk nazariyasi asosida tuzilgan strategiyalar qo’llanilishi ko’rsatilgan. Shu bilan birga bu nazariya o’quvchilarning o’z-o’zini nazorat qilish, o’z bilim va ko’nikmalarini baholash qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, kognitiv yuk nazariya