TUGALLANGAN IKKI TURDAGI IQTISODIYOT

Аннотация

Ushbu maqolada Iqtisodiy o‘sishda ijtimoiy-iqtisodiy modellar, Janubiy Koreyaning samarali rivojlanish tajribasi, O‘sishning sekinlashish sabablari haqida yoritib berildi. Kalit so’zlar: Biznes, iqtisodiy o’sish, Janubiy Korea mo’jizasi, taqsimlash va savdo, ijtimoiy soha. Iqtisodiyot — bu ishlab chiqarish, taqsimlash va savdo, shuningdek, tovarlar va xizmatlarni isteʼmol qilish sohasini oʻrganish sohasi. Umuman olganda, u tanqis resurslarni ishlab chiqarish, ishlatish va boshqarish bilan bogʻliq amaliyotlar, nutqlar va moddiy ifodalarni taʼkidlaydigan ijtimoiy soha sifatida belgilanadi.[1] Asosiy qism: Bugungi kunda dunyoda qashshoqlik va kambag‘allikka barham berish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlash muammolari markaziy o‘rinda turibdi. Soni о‘sib borayotgan aholi uchun mos, to‘yimli va xavfsiz oziq-ovqat mahsulotlaridan foydalana olishni ta’minlash deyarli barcha halqlar to‘qnash kelayotgan eng murakkab muammolardan biri hisoblanadi. 0 ‘zbekistonni 2030- yilgacha ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish konsepsiyasida makroiqtisodiy barqarorlikni va iqtisodiy o‘sish barqarorligini ta’minlash, iqtisodiyot tarmoqlarining raqobatbardoshligini, investitsion va eksport salohiyatini oshirish, tadbirkorlikni rivojlantirish va himoya qilish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, mehnat bozorida keskinlik darajasini pasaytirish, aholi daromadlari o‘sishi va kam ta’minlanganlikni qisqartirish nazarda tutiladi. Iqtisodiy o'sish, jumladan uning sifati to‘g‘risidagi masala mamlakat, uning mintaqalari, umuman biror-bir ijtimoiy tizimning rivojlanish istiqbollarini aniqlash uchun ham juda muhim. Iqtisodiy o‘sish jamiyatning rivojlanish istiqbollarini prognozlash imkonini beradi. Bundan tashqari, iqtisodiy o‘sish resursllaming cheklanganligi muammosini hal etish uchun sharoit yaratadi.[2] Iqtisodiyo‘sishda shunday omillarham borki, ularning iqtisodiy o‘sishga ta’sirini aniqlash qiyindir. Masalan, AQSH ning boy tabiiy zaxiralaridavlatning iqtisodiy o‘sishga katta hissa qo‘shgan. AQSHda mo‘l hosil yetishtirish uchun tabiiy sharoitlar, energetik zaxiralar, mineral va boshqa resurslar ko‘p. Ushbu zaxiralarni 248 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 hajmi jihatdan AQSHga faqatgina Rossiya yoki Kanadani tenglashtirish mumkin. Lekin tabiiy resurslarning o‘zigina iqtisodiy o‘sishni ta’minlab berolmaydi. Tabiiy resurslari kam bo‘lgan davlatlarda ham iqtisodiy o‘sish tez sur’atlarda bo‘1ishi mumkin. Masalan Yaponiya cheklangan resurslarga ega bo‘lib, ikkinchi jahon urushidan keyin tez sur’atlarda rivojlandi. Bundan tashqari shunday omillar ham borki ularni baholashning umumaniloji yo‘q, masalan AQSHning iqtisodiy o‘sishiga davlatdagi umumiy ijtimoiy, madaniy va siyosiy muhit ham munosib o‘rin egallagan. AQSHda boshqa davlatlarga nisbatan ijtimoiy, ma’naviy cheklashlar deyarli yo‘q, rivojlanish uchun barcha sharoitlar yaratilgan. Amerikaliklar orasida biznesmen, novator, kashfiyotchilar katta hurmatga ega. Ishlab chiqarish — jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqtisodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayoni; ishlab chiqarish omillarini isteʼmol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. Ishlab chiqarish inson hayotining tabiiy sharoiti va boshqa faoliyat turlarining moddiy asosidan iborat. Kishilik jamiyati taraqqiyotining hamma bosqichlarida Ishlab chiqarish zarur. Uning mazmunini mehnat jarayoni belgilaydi. Ishlab chiqarish jarayoni 3 element — mehnat, mehnat ashyolari va mehnat vositalari boʻli-shini taqozo etadi.[3] Koreya urushi 1953 yili tugadi. Biroq ikkala taraf ham tinchlik bitimini rasman imzolamasdan, otashkesim e‘lon qilishgan. Urush oqibatida Janubiy Koreya iqtisodi butunlay vayron bo‘lgan edi va yalpi ichki maxsuloti miqdori aksar Afrika mamlakatlaridan ham past edi. Bugun Janubiy Koreya dunyoda gurkirab rivojlanayotgan yirik iqtisodlardan biri. Bu kabi yuksak yutuqlarga mamlakat kam tabiiy boyliklari bilan ham erisha oldi. Hozirda bu o‘lka neft import qilayotgan mamlakatlar orasida to‘rtinchi o‘rinni egallab turibdi. Janubiy Koreyaning iqtisodiy fenomenini qanday tushuntirib berish mumkin? Seulda joylashgan joylashgan Ixva universiteti professori Jasper Kim yutuqlarga erishish jarayonida yetakchi rol o‘ynagan uchta muhim omilni ta‘kidlab o‘tdi. O‘z kuchiga tayanish: Janubiy Koreya bugungi kunda erishgan boyligini deyarli yo‘q narsa ustida yaratdi, deb aytish mumkin. Biroq bu mamlakat o‘zining yagona zaxirasini ustalik bilan ishga soldi. Bu - uning aholisi, odamlar – insoniy zaxiralardir. Ham hukumat, ham aholi ish kuchi o‘ta ma‘lumotli bo‘lishining ahamiyatini yaxshi anglab olib, milliy malaka oshirish dasturiga barcha vositalarini tashladilar. 249 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Amalga oshirilgan dastur katta muva