Boshlang‘ich sinflarda she'riy matnlar ustida ishlash

Аннотация

Boshlang‘ich sinflarda she'riy matnlar ustida ishlash — bolalarning til, adabiyot va estetik tafakkurini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan didaktik jarayondir. She'rlar bolalar qalbini tarbiyalash, ularning dunyoqarashini kengaytirish, hissiy va aqliy rivojlanishiga yordam beradi. She'riy matnlar, shuningdek, o‘quvchilarga ritm, ohang, tilning go‘zalligi va ma'nosini his qilishda yordam beradigan vosita hisoblanadi. Kalit so’zlar: She’r, ohang, boshlang’ich sinflar, she’riy matnlar ahamiyati, tahlil qilish. She’r - ohang jihatidan ma’lum bir tartibga solingan, his-tuyg'u ifodasi sifatida vujudga kelgan hayajonli ritmik nutqdir. 1. She'riy matnlarning ahamiyati Boshlang‘ich sinflarda she'riy matnlarni o‘rganish, avvalo, bolalarning o‘zlariga xos dunyoqarashini shakllantiradi. She'rlar bolalarga nafaqat tilning tuzilmasini o‘rgatadi, balki ularning his-tuyg‘ularini ifoda etishiga, xayoloti va tasavvurlari rivojlanishiga yordam beradi. She'riy matnlar orqali o‘quvchilar quvnoq va kulgili hikoyalarni, go‘zal tasvirlarni, tabiatni, insonni, vatanni va sevgi mavzularini o‘rganadilar. She'riy matnlar o‘quvchilarning so‘z boyligini oshiradi, lug‘atni boyitadi, yangi so‘zlar va iboralar bilan tanishtiradi. Shuningdek, she'riy asarlar o‘quvchilarning bayon qilish, tasvirlash, kuzatish va tahlil qilish kabi ko‘nikmalarini rivojlantiradi. She'rlar bolalarni o‘z fikrini aniq, lo‘nda va mazmunli ifoda eta olishga o‘rgatadi. 2. She'riy matnlar ustida ishlashning metodikasi Boshlang‘ich sinflarda she'riy matnlar ustida ishlashda bir nechta metodik yondashuvlar qo‘llaniladi: a) She'rni tinglash va tushunish Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun she'rni tinglash va tushunish juda muhim. O‘qituvchi avval she'rni o‘quvchilarga baland ovozda o‘qib beradi, keyin esa matnni 229 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 tushunish bo‘yicha savollar berishi mumkin. Bu bolalarga she'rning ma'nosini tushunishga, undagi obrazlarni va tasvirlarni his qilishga yordam beradi. b) She'rni o‘qish va takrorlash She'rni takroran o‘qish, unga qo‘shimcha ravishda, o‘quvchilarga o‘z fikrlarini ifoda etishga yordam beradi. Bu usul orqali bolalar o‘zlari uchun yangi so‘zlar va iboralarni o‘rganadilar. She'riy matnni yodlash bolalar xotirasini rivojlantiradi, tilni o‘zlashtirish jarayonini yanada samarali qiladi. c) She'rni tahlil qilish. She'rni tahlil qilish orqali o‘quvchilar uning tuzilishi, ritmi, she'riy elementlari va obrazlarini o‘rganadilar. O‘qituvchi she'rni qismlarga ajratib, har bir bo‘limning ma'nosini izohlaydi. Bu metod o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash va kuzatish qobiliyatini shakllantiradi. d) Yaratgan tasvirlar va obrazlar haqida suhbatlashish. She'rda tasvirlangan manzara, holatlar yoki qahramonlar haqida o‘quvchilarga suhbat o‘tkazish, ular bilan fikr almashish orqali bolalarning estetik sezgisi rivojlanadi. Ular she'rdagi tasvirlarning qanday qilib biror hissiy holatni yoki tushunchani ifodalashini tushunishga harakat qiladilar. e) Yaratish va ijod qilish. She'riy matnlar ustida ishlashda o‘quvchilarga o‘z she'rlarini yozishga imkon berish ham muhimdir. Bu ular uchun ijodiy imkoniyat yaratadi va o‘z fikrlarini ifodalashda erkinlik beradi. O‘quvchilar tomonidan yozilgan she'rlar ularning tasavvurlari, his-tuyg‘ulari va fikrlari asosida shakllanadi, bu esa ularning adabiyotga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. 3. She'rlar orqali qadriyatlarni o‘rgatish. She'riy matnlar bolalarga nafaqat tilni, balki jamiyatdagi muhim qadriyatlarni ham o‘rgatadi. O‘quvchilar she'rlar orqali insoniy his-tuyg‘ular, do‘stlik, vatanparvarlik, sevgi, tabiatga bo‘lgan hurmat kabi qadriyatlarni o‘rganadilar. She'riy matnlar, ayniqsa, bolalar qalbida jamoa ruhini, tenglikni va adolatni targ‘ib qiladi. She’riy nutqni ohang jihatidan ma’lum bir tartibga solish vositalari ritm (bir- biriga monand kichik bo'laklarning izchil va bir m e’yorda takrorlanib kelishi) va qofiya (misralarning oxirida keladigan ohangdosh so'zlar) hisoblanadi. She’rni o'qiganda kichik yoshdagi o'quvchilar tabiat va jamiyat voqea-hodisalarining poetik tasviridan hayajonlanishlari muhim ahamiyatga ega. Boshlang'ich sinflarda she’r tarzida yozilgan hikoyalar, ertaklar, ya’ni she’riy asarlar va lirik she’rlar o'qitiladi. She’riy hikoya, she’riy ertaklarda sujet, ya’ni voqealar tizim i va uning rivoji xarakteriidir. Lirik she’r „biror hayotiy voqea-hodisa ta’sirida insonda tug'ilgan 230 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 ruhiy kechinm a, fikr va tuyg'ular orqali turmushni aks ettiradi". Lirik she’ming xususiyati „kishining his- tuyg'uga to'la hayajonli nutqini ta’sirliroq ifodalashda qo‘1 keladi". She’rni o'qish darslarida asosiy ish turi ifodali o'qish hisoblanadi. O'quvchi she’rning asosiy mazmunini tushunsagina, uni ifodali o'qiy oladi. She’riy hikoyani tahlil